به نام خداوند جان و خردمجله آموزش پرستاری
فصلنامه علمی – پژوهشی انجمن علمی پرستاری ایران
دوره چهارم – شماره 4 )پیاپی 14( – زمستان 1394
صاحب امتیاز: انجمن علمی پرستاری ایران
مدیر مسؤول: دکتر فاطمه الحانی
سردبیر: دکتر فاطمه الحانی
معاون سردبیر: دکتر آذر طل
شماره پروانه انتشار: 94/4823 مورخ 20/2/91
شماره بینالمللی منبع: 3812-2322
شماره بینالمللی نشریه الکترونیکی: 8244-2232 e-ISSN
شورای نویسندگان )به ترتیب حروف الفبا:(
دکتر محمد اسماعیل پور بندبني، استادیار دانشكده پرستاري و پیراپزشكي گیلان
دکتر فاطمه الحاني، دانشیار گروه پرستاري دانشگاه تربیت مدرس
دکتر منیر انوشه، دانشیار گروه پرستاري دانشگاه تربیت مدرس
دکتر زهره پارسا یكتا، استاد دانشكده پرستاري و مامایي دانشگاه علوم پزشكي تهران
دکتر حمید پیروي، دانشیار دانشكده پرستاري و مامایي دانشگاه علوم پزشكي ایران
دکتر محمدعلي چراغي، دانشیار دانشكده پرستاري و مامایي دانشگاه علوم پزشكي تهران
دکتر محمدعلي حسیني، دانشیار دانشگاه علوم بهزیستي و توانبخشي
دکتر سیده فاطمه حق دوست اسكویي، استاد دانشكده پرستاري و مامایي دانشگاه علوم پزشكي ایران
دکتر محمدرضا حیدري، استادیار دانشكده پرستاري و مامایي دانشگاه شاهد
دکتر ناهید دهقان نیري، استاد دانشكده پرستاري و مامایي دانشگاه علوم پزشكي تهران
1268732239263Downloaded from jne.ir at 10:23 +0330 on Wednesday October 11th 2017

Downloaded from jne.ir at 10:23 +0330 on Wednesday October 11th 2017

دکتر ناهید رژه، دانشیار دانشكده پرستاري و مامایي دانشگاه شاهد
دکتر سادات سیدباقر مداح، استادیار دانشگاه علوم بهزیستي و توانبخشي
دکتر نعیمه سیدفاطمي، دانشیار دانشكده پرستاري و مامایي دانشگاه علوم پزشكي ایران
دکتر آذر طل، دکتراي آموزش بهداشت و ارتقاي سلامت دانشگاه علوم پزشكي تهران
دکتر عباس عبادي، دانشیار دانشكده پرستاري دانشگاه علوم پزشكي بقیه الله
دکتر عباس عباس زاده، استاد دانشكده پرستاري و مامایي دانشگاه علوم پزشكي شهید بهشتي
دکتر شهرزاد غیاثوندیان، استادیار دانشكده پرستاري و مامایي دانشگاه علوم پزشكي تهران
دکتر علي فخرموحدي، استادیار دانشكده پرستاري و پیراپزشكي سمنان
دکتر مسعود فلاحي خشكناب، دانشیار دانشگاه علوم بهزیستي و توانبخشي
دکتر انوشیروان کاظم نژاد، استاد گروه آمار زیستي دانشگاه تربیت مدرس
دکتر عیسي محمدي، دانشیار گروه پرستاري دانشگاه تربیت مدرس
دکتر ندا مهرداد، استادیار دانشكده پرستاري و مامایي دانشگاه علوم پزشكي ایران
دکتر حسن ناوي پور، استادیار گروه پرستاري دانشگاه تربیت مدرس
دکتر علیرضا نیكبخت نصرآبادي، استاد دانشكده پرستاري و مامایي دانشگاه علوم پزشكي تهران
دکتر مجتبي ویس مرادي، استادیار دانشكده پرستاري و مامایي دانشگاه علوم پزشكي تهران
دکتر مجیده هروي، استادیار دانشكده پرستاري و مامایي دانشگاه شاهد
دکتر فریده یغمایي، دانشیار دانشكده پرستاري و مامایي دانشگاه علوم پزشكي شهید بهشتي
ویراستار انگلیسي: علیرضا قریب
ویراستار فارسي: دکتر فاطمه الحانی
حروفچیني و صفحه آرایي: اکرم پورولی
طراح جلد: اکرم پورولی
ناشر: انجمن علمي پرستاري ایران
نشاني: تهران – میدان توحید – دانشكده پرستاري و مامایي تهران
-103512-8368255

كدپستي: 1419733171، صندوق پستي: 14195/398 ، تلفن و نمابر: 66592535
e-mail: info@jne.ir , Website: http://jne.ir
وضعیت رعایت اخلاق در پژوهشهای دانشجویی، عوامل مرتبط و راهکارهای اصلاح آن از
دیدگاه دانشجویان و اساتید دانشگاه علوم پزشکی گناباد در سال 2931
شهلا خسروان1، محمدرضا منصوریان2، علی محمد پور3، پیام خزائلی4، *سمانه عجم خامس فدافن5
1-دانشیار، دکترای آموزش پرستاری، دانشگاه علوم پزشكی گناباد، دانشكده پرستاری، مرکز تحقیقات عوامل اجتماعی موثر بر سلامت، گناباد، ایران.
2-مربی، کارشناس ارشد آموزش پزشكی، دانشگاه علوم پزشكی گناباد، دانشكده پرستاری مامایی، گناباد، ایران.
3-دانشیار، دکترای آموزش پرستاری، دانشگاه علوم پزشكی گناباد، دانشكده پرستاری مامایی، مرکز تحقیقات توسعه اجتماعی و ارتقا سلامت، گناباد، ایران.
4-استاد فارماسیوتیكس، دانشگاه علوم پزشكی کرمان، دانشكده داروسازی، مرکز تحقیقات فارماسیوتیكس،کرمان، ایران .
5- دانشجوی کارشناسی ارشد آموزش پرستاری، دانشگاه علوم پزشكی گناباد، دانشكده پرستاری مامایی، کمیته تحقیقات دانشجویی، گناباد، ایران )نویسنده مسؤول(
Samane.ajam@gmail.com :پست الکترونیکی

نشریه آموزش پرستاری دوره 4 شماره 4 زمستان 1394 63-71
چکیده
1268732239263Downloaded from jne.ir at 10:23 +0330 on Wednesday October 11th 2017

Downloaded from jne.ir at 10:23 +0330 on Wednesday October 11th 2017

مقدمه: اخلاق در پژوهش از موضوعات مهم است و با توجه به این که دانشجویان افرادی هستند که تازه پا به عرصه پژوهشگذاشته اند، لذا بررسی رعایت اخلاق در تحقیقات دانشجویی از اهمیت ویژهای برخوردار است. بنابراین این مطالعه با هدف تعیین وضعیت رعایت اخلاق در پژوهش دانشجویی، عوامل مرتبط و راهكارهای اصلاح آن از دیدگاه دانشجویان و اساتید انجام شد .
روش: این مطالعه توصیفی به صورت در دسترس، روی 55 دانشجو و 15نفر از اساتید دانشگاه علوم پزشكی گناباد انجام در سال 1392 شد. نمونهگیری از اردیبهشت تا تیرماه سال 1392 به طول انجامید. جمعآوری دادهها با استفاده از پرسشنامه پژوهشگرساخته که دارای
-90812-1437107

4 بخش: اطلاعات دموگرافیک، بررسی وضعیت رعایت اخلاق، بررسی عوامل مرتبط در 3 حیطه آموزشی، مرتبط با دانشجو و مدیریتی – محیطی و بخش مربوط به راهكارهای فرضی بود، انجام شد. جهت تحلیل دادهها از آمار توصیفی مانند میانگین، فراوانی و درصد استفاده شد . یافتهها: 21 % افراد شرکت کننده اساتید و 79 % دانشجو بودند. از دیدگاه اساتید و دانشجویان، بیشترین موارد نقص رعایت اخلاق در مرحله برنامه ریزی و اجرای تحقیق)17.9 %( و کمترین آن در مرحله تجزیه و تحلیل، گزارش و انتشار نتایج) 0%( اتفاق میافتند. در بررسی علل، حیطه مرتبط با دانشجو) 30.44%( و حیطه مدیریتی – محیطی) 26.55%( از بیشترین عوامل مرتبط بودهاند. بیشترین فراوانی راهكارها مربوط به ایجاد سیستم پایش) 47.1 درصد( و ارائه مشاوره پژوهشی) 41.4 درصد( بودند.
نتیجه گیری: با توجه به اینكه موثرترین علل گزارش شده در این مطالعه مربوط به حیطههای مرتبط با دانشجو و حیطه مدیریتی – محیطی میباشد، لذا مدیران پژوهشی بایستی راهكارهای پیشنهادی این مطالعه را در نظر بگیرند تا حل این مشكل منجر به انجام تحقیقات معتبر شود.
كلید واژه ها: اخلاق، تقلب پژوهشی، پژوهش.
تاریخ دریافت: 26/1393/7 تاریخ پذیرش: 8/9/1394
مقدمه

یكی از معیارهای مهم حرفه ای شدن در هر رشته ای، علم و آگاهی است که آن را از سایر رشته ها متمایز می سازد. اگرچه منابع متعددی برای کسب علم وجود دارد ولی تحقیق عینی ترین و قابل اعتمادترین منبع برای کسب دانش است) 1(. بنابراین اگرچه تحقیق، جستجوی منظمی برای دستیابی به دانش جدید است) 2( اما همانگونه که می تواند در مسیر رشد و اعتلای بشر قرار گیرد و انسان را به کمال برساند، اگر در مسیر نادرست قرار گیرد، آسیبهای جبران ناپذیری را از خود به جای میگذارد) 3(. با توجه به پیشرفت و ارتقای کمی و کیفی پژوهش های علوم پزشكی، اجرای طرحهای تحقیقاتی مختلف از جمله پژوهش بر روی انسانها و جمع آوری و نگهداری اطلاعات باعث نگرانی از سوء استفاده و زیان رسانیدن به انسانها، عدم رعایت موازین اخلاقی در طراحی و اجرای طرحها و بهره گیری نامشروع از این اطلاعات گشته است) 4(. بنابراین یكی از رسالتهای کمیته های اخلاق در پژوهش دانشگاه ها و موسسات پژوهشی، محافظت آزمودنیهای انسانی از خطرات ناشی از انجام تحقیقات است) 5(. راهنماهای شش گانه “اخلاق در پژوهش” نیز به منظور نقد و به امید دستیابی به راهنماهای اخلاقی جامعتر و دقیقتر، در اختیار محققان گذاشته شده است) 6(. در حال حاضر یكی از مشكلات عمده در زمینه اخلاق پژوهش به ویژه در تحقیقات علوم پزشكی، چگونگی اجرایی کردن کدهای اخلاقی و التزام محققان به اجرا کردن آن میباشد) 7(. سوء رفتار در تحقیقات یک طیف است که از اشتباهات ساده که همه ما مرتكب مي شویم شروع مي شود ،مانند مشاهدات غلط، آنالیز، ارجاع و تفسیر نادرست نتایج و سوگیري در مطالعات علمي و به تدریج با یک شیب آهسته به سمت دستكاري در اطلاعات، سرپوش گذاشتن بر ی افتههاي غیر معمول، گذاردن اسم یک شخص در فهرست نویسندگان بدون آن که دخالتي در امر نوشتن مقاله داشته باشد، انتشار دوباره یک مقاله با یا بدون تغییر جزیي در عنوان و چكیده، تقطیع یک کار تحقیقاتي به چند قسمت و نشر آن در چند عنوان مقاله حرکت مينماید. این منحني در نهایت به سوي رفتارهاي کاملا تقلبي به صورت ساختن اطلاعات جدید، تحریف اطلاعات، دزدي ادبي و جعل کامل اطلاعات سوق ميیابد) 8(. و باعث میشود اعتماد عامه مردم به صداقت علم سست و متزلزل شودو فوائد بالقوه پژوهش را نیز از دست میدهد) 9(. متاسفانه قابل اعتمادبودن دادههای بدست آمده در مقالات پزشكی همچنان به عنوانیک مسئله دشوار باقی است) 10(. در واقع سوء رفتار در پژوهش مسالهای بینالمللی است) 9( به طوریكه شواهد جدی و زیادی در خصوص عدم رعایت مسائل اخلاقی در پژوهشهای پزشكی در جهان دیده میشود) 11(. مطالعات انجام شده در ایران نیز حاکی از عدم توجه به مسائل اخلاق در پژوهش در بین دانشجویان و پژوهشگران است) 12(. با این حال در خصوص میزان واقعی شیوع سوء رفتار پژوهشی اطلاعات دقیقی در دسترس نیست) 13(. از آنجایی که برخی از دانشجویان و پژوهشگران برای انجام تحقیق خود از کمکهای مالی دولتی استفاده میکنند با فشارهای مالی و نهادی مواجه میشوند، زیرا برای دریافت منابع و کمکهای مالی جدید یا امكان چاپ مقالات و یافتههای خود ناچارند به تولید نتایج خاص بپردازند. عبارت «چاپ کن یا کنار برو» دقیقا توصیف کننده زندگی محقق دانشگاهی است. از همین رو، هنگامی که محققی طرح تحقیقش به خوبی پیش نرود یا بیش از حد انتظار طول بكشد ،ممكن است وی ترغیب شود که انسجام تحقیق را نادیده بگیرد که در این صورت باعث سوگیری، خطا و تقلب شود) 41(.
ارائهی راه حل برای این مشكل کار آسانی نیست و نیاز به اقداماتی شامل آموزش مسئولیتهای نویسندگی گرفته تا ارائه دستورالعملها از جمله برای کنترل نحوه جمعآوری دادهها و ثبت نتایج میباشد) 15(. مخصوصا تحقیقات بالینی به این دلیل که هیچ نوع ساز و کاری برای تشخیص تقلب و سپس پیگرد قانونی آنها وجود ندارد؛ در برابر تقلب بسیار آسیب پذیرند. از این رو بسیار مهم است که فرهنگ تحقیق برپایهی صداقت و صراحت توسعه یابد. علاوه بر این ضروری است که نهادهای رسمی در کشور به منظور رسیدگی و پیگرد قانونی تقلب در پژوهش وجود داشته باشد .در نهایت تاکید بیشتر بر کیفیت به جای کمیت میتواند در پیشگیری از تقلب موثر باشد) 61(.
1268732239263Downloaded from jne.ir at 10:23 +0330 on Wednesday October 11th 2017

Downloaded from jne.ir at 10:23 +0330 on Wednesday October 11th 2017

در سالهای اخیر، روش تحقیق به عنوان 2 واحد درسی به دروس مقطع کارشناسی افزوده شد. بنابراین انتظار تدوین پروپوزالهای تحقیقاتی و اجرای آنها در طرح درس بسیاری از دانشگاههای علوم پزشكی قابل مشاهده است. در دانشگاه علوم پزشكی گناباد، نیز اغلب دانشجویان رشتههای مختلف از جمله دانشجویان رشته پرستاری خصوصا پس از حذف امتحان جامع به عنوان تكلیف عملی برای واحد آموزشی درس روش تحقیق، طرح
1268732239263Downloaded from jne.ir at 10:23 +0330 on Wednesday October 11th 2017

Downloaded from jne.ir at 10:23 +0330 on Wednesday October 11th 2017

پژوهشی را طراحی و آن را تحت نظر اساتید راهنما و مشاور تا قبل از فارغ التحصیلی به انجام رسانیده و نتایج آن را کتبا ارائه و در برخی موارد نیز به صورت مقاله در مجلات مختلف منتشر میکنند .با توجه به اینكه در این دانشگاه که از درصد بالایی از مطالعات دانشجویی برخوردار است؛ مطالعهای در زمینه میزان رعایت اخلاق در پژوهش مورد بررسی قرار نگرفته است، این مطالعه با هدف تعیین وضعیت رعایت اخلاق در پژوهشهای دانشجویی، عوامل مرتبط و راهكارهای اصلاح آن از دیدگاه دانشجویان و اساتید انجام گرفت .

روش مطالعه



قیمت: تومان


پاسخ دهید