Journal of Nursing Education (Jne)
Vol.4 No.3 Autumn 2015
Assessing the Effect of Family-based Intervention Education Program on Perceived Social Support among Older Adults with Type 2 Diabetes: Application of Social Cognitive Theory
Amini Moridani1 MR (MSPH) – Tol2 A (PhD-MPH)- *Sadeghi3 R (PhD) – Mohebbi4 B (MD)- Azam5 K (PhD).
1- MSPH student, Department of Health Education and Promotion, School of Public Health, Evening courses of Tehran University of Medical Sciences, Tehran, Iran.
2-PhD, MPH, Department of Health Education and Promotion, School of Public Health, Tehran University of Medical Sciences, Tehran, Iran.
Assistant Professor, Department of Health Education and Promotion, School of Public Health, Tehran University of Medical Sciences, Tehran, Iran, (Corresponding author)
Email: sadeghir@tums.ac.ir
Assistant Professor, School of Medicine, Shahid Hashemi nejad Hospital, Iran University of Medical Sciences, Tehran, Iran.
5-Associate Professor, Department of Biostatistics, School of Public Health, Tehran University of Medical Sciences,Tehran, Iran.

Abstract
1268732239263Downloaded from jne.ir at 10:37 +0330 on Wednesday October 11th 2017

Downloaded from jne.ir at 10:37 +0330 on Wednesday October 11th 2017

Introduction: diabetes is one of problems in aging. Family support helps to maintain independence and self-care which results in reducing diabetes cost and burden. This study aimed at evaluating the effect of a family-based social support educational intervention program among older people with type 2 diabetes.
9525-1105719

Method: In this interventional study, eligible elderly patients with type 2 diabetes participated in the study using randomized sampling. A three parts questionnaire including demographic and heath related variable, standard perceived social support instrument and self-designed questionnaire based on Social Cognitive Theory (SCT). After baseline, an educational program performed based on Social Cognitive Theory constructs (SCT) (knowledge and situation analysis, expected outcome, self-efficacy, self-management and self-control to relatives who lived with the subjects (the intervention group). Collected data was analyzed using SPSS version 16 with statistical tests at the significant level of p<0.05.
Results: Before intervention, there was no significant differences perceived social support and constructs of SCT between intervention group and compare based on Wilcoxon test (p>0.05). But after the intervention, there was a statistical difference (p<0.001) . SCT’ structures and perceived social support just in the intervention group revealed a statistical differences using Paired t- Test (p<0.001).
Conclusion: family-centered educational program based on SCT can be effective in diabetes care improvement and family support promotion in health care systems.
Keywords: Elder people, Type2 diabetes, Social support, Social Cognitive Theory, Family centered education.
Received: 1 April 2015 Accepted:23 September 2015
بررسی تأثیر مداخله آموزشی خانواده محور بر حمایت اجتماعی درک شده سالمندان دیابتی
نوع 2:كاربرد تئوري شناختي اجتماعي
محمد رضا امینی مريداني1، آذر طل2، *رويا صادقي3، بهرام محبی4، كمال اعظم5
دانشجوی كارشناسی ارشد آموزش بهداشت، گروه آموزش بهداشت وارتقاءسلامت، دانشکده بهداشت، دانشگاه علوم پزشکی تهران، تهران، ايران.
دكتری تخصصی آموزش بهداشت و ارتقاء سلامت، گروه آموزش بهداشت وارتقاءسلامت ، دانشکده بهداشت، دانشگاه علوم پزشکی تهران، تهران، ايران.
استاديار، آموزش بهداشت و ارتقاء سلامت، گروه آموزش بهداشت و ارتقاء سلامت، دانشکده بهداشت، دانشگاه علوم پزشکی تهران، تهران، ايران)نویسنده مسؤول(
sadeghir@tums.ac.ir :پست الكترونیكي
استاديار، دانشکده پزشکی، بیمارستان شهید هاشمی نژاد، دانشگاه علوم پزشکی ايران، تهران، ايران.
دانشیار، گروه اپیدمی ولوژي و آمار حیاتي، دانشکده بهداشت، دانشگاه علوم پزشکی تهران، تهران، ايران.

نشريه آموزش پرستاری دوره 4 شماره 3 پايیز 30-40 1394چكیده
1268732239263Downloaded from jne.ir at 10:37 +0330 on Wednesday October 11th 2017

Downloaded from jne.ir at 10:37 +0330 on Wednesday October 11th 2017

مقدمه: بیماري ديابت يکي از معضلات دوران سالمندي محسوب مي گردد. حمايتهاي خانواده به حفظ استقلال وي در درمان و مراقبت از خود كمك كرده و سبب كاهش هزينهاي درماني و بار ديابت مي گردد. هدف از اين مطالعه تعیین تاثیر مداخله آموزشي خانواده محور بر میزان حمايت اجتماعي درك شده در سالمندان ديابتي نوع 2 بود .
-3174-988279

روش: در اين مطالعه مداخله اي دو گروهی با گروه شاهد، سالمندان مبتلا به ديابت نوع دو واجد شرايط با استفاده از تخصیص تصادفي از مراكز بهداشتي درماني به دوگروه تقسیم شدند. ابزار مورد استفاده شامل پرسشنامه سه بخشي شامل اطلاعات دموگرافیك و مرتبط با بیماری، پرسشنامه استاندارد حمايت اجتماعی درك شده و ابزار محقق ساخته تئوري شناختي اجتماعي) SCT( بود. پس از انجام آزمون اولیه براي بستگانی كه با بیمار زندگی می كردند )گروه مداخله(، برنامه آموزشي بر اساس سازه هاي تئوري شناختي اجتماعي) SCT( )دانش و درك موقعیت،انتظار پیامد، خودكارآمدي، خودمديريتي، خودكنترلي(، برگزارگرديد. داده هاي جمع آوري شده با استفاده از SPSS نسخه61 با آزمون هاي آماري در سطح معنی داری كمتر از 05/0 تحلیل شد.
یافته ها: براساس آزمون آماري ويلکاكسون اختلاف معنا داري بین گروه مداخله و مقايسه در خصوص متغیر حمايت اجتماعی و سازه های تئوری شناختی اجتماعی قبل از انجام مداخله وجود نداشت ) 05/0p>(. اما بعد از مداخله اختلاف معناداري با هم داشتند) 0/001p<(.
آزمون آماري تي زوجي تنها در گروه مداخله در خصوص سازه های تئوری شناختی اجتماعی وحمايت اجتماعی اختلاف معنا داري را نشان داد) 0/001p<(.
نتیجه گیري: آموزش خانواده محور بر اساس مدل شناختي اجتماعي در بهبود روند مراقبت، كنترل بیماري ديابت و ارتقاء حمايت خانواده از بیماران در سیستم بهداشتی درمانی با بکارگیری از اين روشها در آموزش به بیمار و خانواده آنها می تواند مؤثر باشد.
كلید واژه ها: سالمند، ديابت نوع 2، حمايت اجتماعي، تئوری شناختی اجتماعی، آموزش خانواده محور .
تاريخ دريافت: 21/1/4931 تاريخ پذيرش: 2/7/1394
مقدمه

بیماری ديابت، شايعترين بیماری ناشی از اختلالهای متابولیك و چهارمین علت مرگ و میر در جوامع غربی است) 1(. بیماری زايی اين عارضه چه از نظر هزينه های درمان و چه به دلیل از كار افتادگی ،بسیار بالا و يکی از عمده ترين مسايل بهداشتی – درمانی است كه با گسترش شهرنشینی و تغییر شیوه زندگی به سوی بی تحركی و تغذيه نامناسب، اهمیت بیشتری يافته است) 1(. شیوع ديابت در سالمندان و بالا بودن هزينه های بهداشتی درمانی منجر به افزايش بار اقتصادی ناشی از بیماری شده است) 2(. جمعیت سالمند به دلايل مهمي از جمله كاهش میزان مرگ و میر ناشي از پیشرفتهاي علوم پزشکي ،بهداشت، آموزش و پرورش و در نتیجه افزايش نرخ امید به زندگي و طول عمر در كلیه كشورهاي جهان رو به افزايش است) 3(.
ديابت به عنوان يك بیماری مزمن به طور اساسی در گسترش آسیب ها، مرگ ومیر و هزينه های سلامتی سهیم است، افراد مبتلا به ديابت در معرض عوارض شديد و مهلکی نظیر )آسیب شبکیه وكوری، نوروپاتی محیطی، انفاركتوس میوكارد، مشکلات عروق محیطی، بیماری مرحله پايانی كلیوی و مشکلات پای ديابتی و قطع عضو( هستند كه اين به دلیل كنترل قند نامناسب در بیماران ديابتی بروز كرده و موجب ناتوانی و مرگ میر بالا می شوند. در حالی كه با مراقبت و كنترل مناسب می توان از بروز عوارض جدی و در صورت بروز عوارض، از ناتوانی های ناشی از آن جلوگیری كرد) 1(. اكثر تحقیقات انجام شده در اين زمینه بیشتر در كودكان و نوجوانان مبتلا به ديابت نوع يك بوده است و درسالمندان مبتلا به ديابت نوع دو پژوهش چنداني گزارش نشده است .با توجه به اينکه در كشور ايران 92% سالمندان توسط خانوادها نگهداري مي شوند، خانواده بهترين منبع حمايتي از مراقبت از سالمندان محسوب مي شود) 4(. خانواده به عنوان اساسي ترين ركن جامعه، مسؤول ارائه مراقبت هاي صحیح و مناسب بهداشتي به بیمار و اطرافیان وي مي باشد) 5(. در جريان مراقبت از يك بیمار، خانواده وي نیازمند درك صحیح از بیماري است و وظیفه پرستار در كنارمراقبت بیمار، كمك به خانواده در جهت افزايش امید و اعتماد است؛ چنین رويکردي باعث ارتقاي سلامت و رفاه خانواده خواهد شد) 6(. انزوای اجتماعی می تواند تاثیر جدی در افراد سالمند داشته باشد. افراد مسن به علت محدوديتهای فیزيکی و حضور بیماريهای ديگر نیازمند حمايتهای ويژه ای هستند.زندگی به تنهايی ممکن است به طور قابل توجه ای تأثیر منفی در پايبندی به رژيم غذايی داشته باشد.حمايتهای اجتماعی از بیماران به طور قابل ملاحظه ای تأثیر مثبت در مديريت بیماريهای مزمن خواهد داشت.محیط اجتماعی و عوامل روانی مربوط به رفتارهای خود مراقبتی ممکن است تأثیر منفی روی توانای فرد و تمايل به ارائه مراقبت از خود داشته باشد) 7(. مداخله های آموزشی در رابطه با ديابت به دنبال آن هستند كه بیماران ديابتی را با شیوه های پیشگیری، درمان و كنترل بیماری آشنا كنند تا دچار عوارض مزمن بیماری نشوند. در انجام مداخله های آموزشی استفاده از تئوريهای رفتاری و علوم رفتاری مانند مدل اعتقاد بهداشتی، مدل بزنف، تئوری عمل منطقی، حمايت اجتماعی و تئوری انتشار نوآوری می تواند ظرفیت بالقوه ای برای بیماران ديابتی باشد تا بتوانند بیشتر با بیماری خود آشنا شده و از عوارض آن جلوگیری كنند) 8(.
با توجه به اينکه نقش حمايت اجتماعي از جمله برخورداري از محبت، همراهي، مراقبت، احترام، توجه وكمك دريافت شده توسط افراد يا گروههاي ديگر به خصوص خانواده تعريف كرده اند) 9(.
اين امر مي تواند در برنامه ريزي مراقبت و كنترل بیماري ديابت در سالمندان با توجه به تغییرات شناختي كه در اين دوران اتفاق مي افتد بسیار مؤثر باشد) 10(. خانواده به عنوان يك گروه در يك محیط جغرافیايي نزديك با عواطف نزديك )دلبستگي، وفاداري، روابط متقابل و همبستگي( می باشد كه اين تعريف برگرفته از يك تركیب تعاريف گیکس و همکاران مي باشد) 11( .
چندين دلیل در اهمیت نقش خانواده در خصوص مديريت بیماريهاي مزمن وجود دارد. خانواده نقش مهمی در كنترل بیماري ديابت نوع 2 به عهده دارد.مداخلات بالیني و آموزشي نه تنها بیماران را تحت پوشش قرار مي دهد بلکه اثر در اعضاي خانواده نیز دارد،حتي اگر اعضاي خانواده به طور مستقیم در مداخله شركت نداشته باشد .همسر يا شريك خانواده ويا ساير اعضاي خانواده مي تواند رفتار خود مديريتي بیمار را تضعیف و يا تقويت كنند. ممکن است روابطپیچیده اي كه در خانواده وجود دارد انواع خاصي از حمايت اجتماعي و شرايط خاصي را از اين نظر را با درجات متفاوتي از اهمیت به خود اختصاص دهد ) 11(.
1268732239263Downloaded from jne.ir at 10:37 +0330 on Wednesday October 11th 2017

Downloaded from jne.ir at 10:37 +0330 on Wednesday October 11th 2017

واژه حمايت اجتماعي براي اولین بار توسط كروز كه يکي از تأثیرگذارترين محققین در اين حوزه مي باشد، در سال 2001 به صورت “بعدي مفهومي و پر معني” تعريف گرديد. طبقات متعددي براي حمايت اجتماعي وجود دارد. يکي از مهمترين طبقه بندي ها در اين زمینه توسط باريرا ارائه شد كه شامل 1( تثبیت اجتماعي2( حمايت دريافت شده و 3( حمايت درك شده مي باشد.تثبیت اجتماعي اشاره به تعداد تعاملاتي دارد كه فرد با ساير افراد موجود در شبکه اجتماعي خود دارد. حمايت دريافت شده، شامل حمايتهاي عاطفي و ابزاري است كه توسط افراد شبکه اجتماعي به فرد داده مي
1268732239263Downloaded from jne.ir at 10:37 +0330 on Wednesday October 11th 2017

Downloaded from jne.ir at 10:37 +0330 on Wednesday October 11th 2017

شود و حمايت درك شده به ادراك فرد از نوع حمايتي است كه بايدبراي فرد وجود داشته باشد و از نظر او ضروري است، اطلاق ميشود) 12(. درساختار تئوري شناختي اجتماعي سازه هاي مختلفيبیان مي شود. اولین سازه، دانش و درك موقعیت است كه شامليادگیري حقايق و كسب بصیرت در رابطه با عمل و ايده، شي ،شخص يا موقعیتي مي باشد) 13(. در اين پژوهش محقق بر آن شد با آموزش و اطلاع رساني با استفاده از وسايل كمك آموزشي مانند: فیلم، پمفلت و سخنراني، سطح آگاهي و مهارت گروه مطالعه را در خصوص بیماري ديابت و نحوه مراقبت و كنترل آن ارتقاء دهد. سازه ديگر اين مدل انتظار پیامد مي باشد كه عبارتست از پیش بیني پیامدهاي احتمالي ناشي از درگیري در رفتار كه همانا پیامدهاي فیزيکي مانند عواقب مثبت و منفي و يا روحي روانيمي باشد. با استفاده از اين سازه پژوهشگر با نشان دادن عواقب مثبت و منفي مراقبت و يا عدم مراقبت از بیماري از فوايد پیگیري و كنترل بیماري كه همانا پیشگیري از بروز عوارضي نظیر بیماريهاي قلبي عروقي، پاي ديابتي است نگاه خاصي در راستاي پیشگیري از بروز عوارض داشته و در همین راستا در سازه ديگر اين مدل به نام امیدها )ارزش(هاي پیامد به اين مفهوم كه ارزشي است كه شخص بر پیامد احتمالي ناشي از انجام يك رفتار قايل می شود و با نشان دادن پیامدهاي رفتارهاي مراقبتي در تثبیت اين رفتارها به عنوان يك ارزش برنامه ريزي می نمايد. در سازه خود كارآمدي كه يکي ديگر از سازه هاي مدل مي باشد، هدف اين است كه شخص اعتقاد داشته باشد كه مي تواند كار خاصي را انجام دهد ،به عبارتي خودكارآمدي به انتظار فرد از خودش و توان انجام كار اشاره دارد. ازآنجايی كه نکته قابل توجه تداوم رفتار است،به ويژه كه دراين طرح پیشگیرانه عادت ،ممکن و محتمل است.بنابراين حل مساله درخودكنترلي نقش مهمي دارد كه با توجه دادن به پي آمد كار و جلب تمايل آنها به سلامتي كه رفتارهاي



قیمت: تومان


پاسخ دهید