مقدمه:
در گذشته هاي دور كه جابجايي انسان ها با پاي پياده و سپس با استفاده از حيوانات و ارابه ها صورت مي گرفت به دليل ناامني و ناهمواري راهها و عدم وجود حالت ارتجاعي فنري در كالسكه ها،به خصوص در زمستان، مردم كمتر مسافرت مي كردند و به ندرت هم براي تفريح به سفر مي رفتند .
از طرف ديگر حمل و نقل فعاليتي است اقتصادي که جابه جايي انسان و کالا را از مکاني به مکان ديگر شامل مي شود. بشر در طول تاريخ تکامل زندگي خود با ترکيب اصلي حمل و نقل و با توجه به امکانات طبيعي در مناطق مختلف کره زمين به شيوه هاي متنوعي براي فعاليت حمل و نقل دست يافته است(بيضايي :87،1382).
به تدريج با توسعه جاده ها و بهره برداري از وسايل نقليه موتوري و افزايش سرعت جابجايي،مسافرت در اقصي نقاط جهان افزايش يافت . در كشور ما با گذشت زمان و اهميت دسترسي به فنون و دانش هاي مختلف، به تدريج مسافرت ها با هدف كسب دانش و تجربه آموزي و همچنين براي تجارت، زيارت و تفريح و توسط طيف خاصي از مردم صورت مي گرفت( جاروندي و فرقاني ، 1388 :124).
حمل و نقل و ترافيک شهري ، همواره به عنوان مبحثي کليدي و اساسي در مطالعات شهري و ناحيه اي مطرح بوده است. زيرا همانطور که خواهيم ديد يکي از نقش هاي اساسي زندگي شهري را تشکيل مي دهد ، که آن با ارتباط بخشيدن اکثر امور انساني به يکديگر و جريان يابي افراد ، کالا ، انرژي و اطلاعات محقق مي گردد.اگر اغراق نباشد حيات و ممات شهرها در گرو حمل و نقل شهري است. بنابراين پرداختن به اين موضوع خود بينشي گسترده و بين رشته اي را مي طلبد که تنها از عهده يک علم و حتي مجموع علوم انساني بر نمي آيد(اميني نژاد :1390، 3).
از طرف ديگر ترکيب مديريت و شهر، مفهوم ساماندهي به امور مربوط به برنامه ريزي، سازماندهي، بسيج منابع و امکانات، هدايت و کنترل، در محدوده شهر را تداعي مي‌نمايد. مفهومي که در کشور‌هاي مختلف به دليل ساختار‌هاي سياسي و رويکرد‌هاي اقتصادي، نهاد‌هاي متفاوتي را با الگو‌هاي متفاوتي در خود درگير دارد( نعمت اللهي:1388،78).
پژوهش حاضر در راستاي شناخت عوامل موثر بر سفرهاي روزانه افراد ازسمت شهر شهرکرد به سمت شهر اصفهان در پنج فصل تنظيم گرديده و راهکارهايي جهت مديريت و برنامه ريزي شهري صحيح و جامع در شهر شهرکرد ارائه گرديده است.
فصل اول با عنوان کليات تحقيق آورده شده است و در آن پس از آوردن مقدمه اي کوتاه به بيان مسئله و سپس سؤالهاي اصلي پژوهش ، فرضيه ها ي پژوهش ، اهداف پژوهش ، سابقه انجام تحقيق ، كاربردهاي متصور از تحقيق ، مراجع استفاده كننده از نتيجه پايان نامه ، روش انجام تحقيق ، روش و ابزار گرد آوري اطلاعات ، روش تجزيه و تحليل داده ها ، روايي و پايايي تحقيق ، جامعه آماري و روش نمونه گيري ، مشکلات و محدوديت هاي تحقيق ، جنبه جديد بودن و نوآوري تحقيق پرداخته شده است. در آخر با بيان واژگان کليدي استفاده شده در تحقيق و شرح مختصر هر يک از آنها، اين بخش را به پايان رسانده ام.
فصل دوم با عنوان مباني نظري و ادبيات موضوع آورده شده است و در آن نيز پس از آوردن مقدمه اي کوتاه ، به بيان متغيرهاي مستقل و وابسته پژوهش پرداخته و به صورت مفصل شرح داده شده اند.همچنين مروري بر تحقيقات انجام گرفته ي پيشين داشته و آنها را به صورت مختصر بازگو نموده ايم.
فصل سوم تحت عنوان معرفي منطقه مورد مطالعه ذکر گرديده است و در آن نيز پس از آوردن مقدمه اي کوتاه ،سه بخش اصلي ويژگي هاي طبيعي، ويژگي هاي انساني و ويژگي هاي اقتصادي بيان شده و موقعيت جغرافيايي منطقه مورد مطالعه يعني شهر شهرکرد و سپس خصوصيات اجتماعي و اقتصادي و در آخر ويژگي هاي کالبدي منطقه شامل 1- کاربري اراضي در وضع موجود به همراه سرانه هر بخش و 2- راه هاي ارتباطي منطقه ، معرفي شده اند.
فصل چهارم با عنوان يافته هاي پژوهش آورده شده و در آن پس از آوردن مقدمه اي کوتاه ، ابتدا به بيان نتايج توصيفي و همچنين ميزان رضايت آنان از طريق نظرخواهي پرداخته و سپس به اثبات فرضيه هاي پژوهش پرداخته شده و با استفاده از نرم افزارهاي Excel و Spss در جهت دستيابي به اهداف پژوهش ، اين بخش را به پايان رسانده ايم.
فصل پنجم به عنوان آخرين فصل با عنوان جمع بندي ، نتيجه گيري و ارائه پيشنهادات آورده شده است. در اين فصل پس از يک جمع بندي کلي ، ابتدا به بيان نتايج توصيفي حاصل از يافته هاي ميداني پژوهش و سپس نتايج حاصل از آزمون فرضيات و سوالات مطرح شده در پژوهش پرداخته ايم . و در آخر هم با ارائه اقدامات مورد نياز براي حل مشکلات سيستم حمل و نقل در محدوده مورد مطالعه اعم از اقدامات قانوني ، اجتماعي ، فرهنگي ، اقتصادي و خدماتي و ارائه پيشنهاداتي از طرف نگارنده و مسافران که بر اساس پرسش نامه بدست آمده بود ، پژوهش خود را به پايان مي رسانيم.
اين پژوهش که با هدف بررسي علل سفرهاي روزانه و سيستم حمل و نقل بين دو شهر شهرکرد و اصفهان انجام مي يابد ، و با اصول و روش علمي با استفاده از نرم افزارspss جهت تحليل نتايج تهيه شده و همچنين از آخرين آمار و اطلاعات به روز و دقيق و با نهايت سعي محقق در ارائه دقيق مطالب ، تدوين شده است، مي تواند در راهگشاي بسياري از مسائل در خصوص حمل و نقل بين دو شهر شهرکرد و اصفهان موثر باشد. اميد که پژوهش حاضر مورد پسند جامعه علمي کشور عزيزمان ايران ، همچنين ساکنين و مديران عزيز استان هاي چهارمحال و بختياري و اصفهان قرار گيرد.
و من الله توفيق
مصطفي قادري دهکردي
فصل اول
کليات تحقيق
1-1 مقدمه:
گسترش روزافزون شهرها و افزايش جمعيت شهري موجب شده است که تقاضا براي حمل و نقل و استفاده از خدمات شهري افزايش يابد و از طرفي ديگر اهميتي كه سفر در تكوين تمدن بشر، در پيشرفت و توسعه اقتصادي و در تقويت همبستگي انساني بين مردم ساكن در نقاط مختلف جهان در طول تاريخ ايفا نموده است، بر كسي پوشيده نيست . به طوري كه امروزه چگونگي امكان سفر كردن مردمان يك سرزمين از مؤلفه هاي شاخص پيشرفت و رفاه اجتماعي به شمار مي رود. سفر مربي انسان است و براي جسم و روح سازندگي دارد. انسان مي تواند ميزان تحمل، مقاومت، كارداني و تجربه خود را در سفر محك بزند) نيارئيس : 1381 ،43).
به تدريج با توسعه جاده ها و بهره برداري از وسايل نقليه موتوري و افزايش سرعت جابجايي،مسافرت در اقصي نقاط جهان افزايش يافت . در كشور ما با گذشت زمان و اهميت دسترسي به فنون و دانش هاي مختلف، به تدريج مسافرت ها با هدف كسب دانش و تجربه آموزي و همچنين براي تجارت، زيارت و تفريح و توسط طيف خاصي از مردم صورت مي گرفت) مشهدي زاده دهاقاني : 1374 ،34).
بنابراين در اين فصل به بيان مسئله ، سؤالهاي اصلي پژوهش ، فرضيه ها ي پژوهش ، اهداف پژوهش ، سابقه انجام تحقيق ، كاربردهاي متصور از تحقيق ، مراجع استفاده كننده از نتيجه پايان نامه ، روش انجام تحقيق ، روش و ابزار گرد آوري اطلاعات ، روش تجزيه و تحليل داده ها ، روايي و پايايي تحقيق ، جامعه آماري و روش نمونه گيري ، مشکلات و محدوديت هاي تحقيق ، جنبه جديد بودن و نوآوري تحقيق پرداخته شده است.
1-2 طرح مسئله:
در جهان امروز، افزايش زمان تفريح، بالا رفتن درآمدها، پيشرفت ارتباطات، ايجاد راههاي كارآمد حمل ونقلي و به ويژه جوان بودن هرم جمعيتي در كشور ما باعث شده است كه مسافرت به صورت يكي از پايه هاي استوار سيستم اقتصادي در آيد . امروزه مسافرت ديگر مختص خانواده هاي مرفه و ثروتمند نيست، بلكه به يكي از اجزاي لاينفك زندگي عموم مردم تبديل شده است و در صورت حذف آن، جامعه بشري از يكي از اندام هاي اساسي و حياتي خود محروم مي شود.
از بين شيوه هاي جابجايي مسافر در كشور در انواع جاده اي، ريلي و هوايي، بيش از 90 درصد، توسط جاده انجام مي شود و بسياري از اين سفرها به صورت روزانه صورت مي گيرد، برهمين اساس ضرورت توجه و رسيدگي به وضعيت ارائه خدمات در اين بخش (حمل ونقل جاده اي مسافر) آشكار مي شود.
با توجه به اينکه شهر شهرکرد در استان چهارمحال و بختياري به دلايل زيادي رشد چنداني نداشته و به نوعي در بن بست واقع شده است. در اين پژوهش سعي بر آن آمده تا مشکلات مردم ساکن در شهرکرد را شناسايي کرده و علل مسافرتهاي زياد ساکنان به شهر اصفهان را مورد بررسي قرار دهيم.
در سفر هاي برون استاني، در سال 1389 و سالهاي پيش از آن بيشترين جابجايي مسافر از شهر شهرکرد به شهر اصفهان و اکثر آنها به صورت روزانه بوده است که درصد بسيار قابل توجه يعني 78.3% جابجايي مسافر برون استاني چهار محال و بختياري را در سال 1389 شامل مي شود و اين ميزان نيز در حال رشد مي باشد. دليل اين امر شايد وجود امکانات فراوان در استان اصفهان(اعم از امکانات فرهنگي، اجتماعي، اقتصادي، اشتغال، تفريحي، ارتباطي و…) و کمبود اين امکانات در شهر شهرکرد باشد که مردم استان به دليل کم بودن مسافت و نزديکي اين دو استان به يکديگر بيشتر تمايل به مسافرت به اين استان را دارند. از طرف ديگر در سفر هاي برون استاني اصفهان جابجايي مسافر از استان اصفهان ، به استان چهار محال و بختياري در رتبه ي دوم بعد از سفر به تهران قرار دارد که 22% تعداد جابجايي مسافر را شامل مي شود.لذا در اين پژوهش بيشتر سفرهاي روزانه ازشهر شهرکرد به سمت اصفهان مورد بررسي قرار مي گيرد.
بدين ترتيب متغير مستقل در اين پژوهش سفرهاي روزانه مي باشد که در آن گروه هاي جمعيتي جوان ، ميانسال و سالخورده از لحاظ تعداد(يا درصد) مورد بررسي قرار مي گيرند و متغيرهاي وابسته عبارتند از: 1-ميزان خدمات(آموزشي ،بهداشتي-درماني، تفريحي و دادوستد)، که در طي پژوهش سرانه هاي موجود با وضعيت بهينه براي شهر شهرکرد مقايسه مي شوند و 2- سيستم حمل و نقل، که در طي آن شاخص هاي نوع سيستم حمل و نقل (جاده اي و ريلي) در وضع موجود و آتي اعم از ميزان هزينه و وقت صرف شده و ميزان خسارات وارده مورد بررسي قرار مي گيرند.
در نهايت ضرورت مديريت صحيح شهر جهت تامين خدمات شهري مورد نياز در جهت کاهش مسافرت به اصفهان (مانند احداث برج هاي دوقلوي مسکوني – تجاري(کوه نور و درياي نور) در شهر شهرکرد) و برنامه ريزي درست و جامع سيستم حمل و نقل شهري، ايجاب مي کند تا با مديريت و برنامه ريزي صحيح بتوان کمبودهاي موجود در شهر شهرکرد را شناسايي نمود.
1-3 سؤالهاي اصلي پژوهش:
1- چه رابطه اي بين علت سفرهاي روزانه و گروه هاي جمعيتي سفرکننده بين دو شهر شهرکرد-اصفهان وجود دارد؟
2- آيا رابطه اي بين خدمات شهري شهرکرد و تعداد سفر بين دو شهر شهرکرد و اصفهان وجود دارد؟
3-چه رابطه اي بين سيستم حمل و نقل شهري شهرکرد-اصفهان و ميزان تردد وجود دارد؟
1-4 فرضيه ها ي پژوهش:
1-به نظر مي رسد عوامل موثر در ميزان سفرهاي روزانه افراد از شهرکرد به اصفهان با توجه به گروه هاي سني متفاوت مي باشد.
2- به نظر مي رسد کمبود امکانات و خدمات شهري شهر شهرکرد در تعداد سفرهاي روزانه موثر باشد.
3-به نظر ميرسد رابطه معناداري بين سيستم حمل و نقل با ميزان تردد وجود دارد.
1-5 اهداف پژوهش:
1- بررسي دلايل عمده مسافرت هاي زياد و متوالي بين شهري و روزانه بين شهرکرد به اصفهان.
2-ايجاد مديريت و برنامه ريزي صحيح در بخش خدمات شهري شهر شهرکرد در جهت کاهش مسافرت به سمت شهر اصفهان.
3-شناخت نوع سيستم حمل و نقل در وضعيت موجود و پيش بيني و نسبت آتي با توجه به شاخص هاي آمد و شد بين دو شهر شهرکرد و اصفهان.
1-6 سابقه انجام تحقيق :
1-6-1 تحقيق هاي انجام يافته داخلي:
*رضا جاروندي و نازفر فرقاني در سال 1388 در مقاله اي تحت عنوان مقايسه انگيزه هاي سفر در ميان دو نسل جوان و بزرگسال انگيزه هاي مسافران مي تواند درچهار دسته تقسيم بندي کرده اند و به اين نتيجه رسيده اند که اقدام به هر كاري و از جمله مسافرت تابعي است از انگيزه هايي كه از روياها وخواست هاي مسافران سرچشمه ميگيرد.
*عبدالحميد اونق و خديجه نصرالهي مقاله” تخمين تابع تقاضاي سفر يک شهر “را در مورد بندر ترکمن ارائه کرده اند و 4 عامل درآمد، هزينه، سن و سطح تحصيلات را عوامل موثر در تقاضاي سفر دانسته اند.
*در مقاله اي تحت عنوان استفاده از بهينه سازي فازي در تعديل مقادير نرخ هاي سفر آقايان امير عباس رصافي و روح ا… رضائي اين روش را بهترين روش براي برآورد و تعديل نرخ هاي سفر دانسته و آن را با روش هاي ديگر از جمله تحليل واريانس مقايسه کرده اند.
*در مقاله اي تحت عنوان مدل برنامه ريزي شبکه حمل و نقل اتوبوسراني بين شهري آقايان علي اصغر انواري رستمي و فرزاد ستاري، دو هدف حداقل سازي و حداکثر سازي را در قالب يک مدل بررسي کرده اند و براي اين کار از مدل برنامه ريزي آرماني استفاده کرده اند.
*شهريار افندي زاده و اميرمسعود رحيمي مدل تحليل عاملي را براي انتخاب عوامل مؤثر برتقاضاي سفر با اتوبوسهاي بين شهري ارائه کرده اند که مهمترين و متداول ترين پارامترهاي کلاسيک مؤثر بر ايجاد سفرهاي بين شهري مسافري را عواملي چون جمعيت، وضعيت اشتغال، ميزان درآمد سرانه، رشد ناخالص داخلي يا ملي دانسته اند
*در فصلنامه مطالعات مديريت ترافيك در سال 1388 ميزان مخاطرات سفر با اتوبوس در يك راه اصلي بين شهري مورد بررسي قرار داده اند. که نتايج تحقيق آنان درخصوص ميزان ريسك سفر، نشان داده كه ميزان ايمني سفر با اتوبوس با توجه به شاخص هاي ارائه شده حدود93/2 برابر سفر با سواري است و بيش از 39 برابر ايمن تر از سفر با وسايل نقليه دوچرخ نظير موتورسيكلت است
*در مجله پژوهشي دانشگاه اصفهان (علوم انساني) منتشر شده در سال 1387 در مورد نقش فناوري اطلاعات و ارتباطات در كاهش تقاضاي سفرهاي شهري سخن به ميان رفته و بيان کرده اند که در اين رابطه بهترين و مطمئن ترين روش در هدايت سفرهاي شهري، كاربرد شيوه هايي است كه سفرهاي شهري را تحت مديريت قرار مي دهند، زيرا كاربرد اين روش ها و اقدامات در استفادة بهينه از امكانات و تأسيسات موجود، بهبود وضع جاده ها و افزايش ايمني مؤثر است.
*مقاله اي تحت عنوان مدلسازي توليد سفرتوسط يوسف شفاهي و محمد تشنه لب براي شهر شيراز ارائه شده که نتايج حاصل از آن کارآ بودن سيستم هاي عصبي-فازي را بيان مي کند.
* تدوين متدولوژي ارزيابي پارامترهاي موثر بر تقاضاي سفرها در ايران توسط شهريار افندي زاده و اميرمسعود رحيمي ارائه گرديده و مهمترين و متداولترين پارامترهاي کلاسيک موثر برايجاد سفرهاي بين شهري مسافري را در مرحله توليد سفر شامل درآمد ، مالکيت اتومبيل ، ساختار خانواده ، بعد خانوار ، ارزش زمين ، تراکم محلهاي سکونت و قابليت دسترسي دانسته اند.
* حل مسائل پيش بيني توزيع سفر در شبكه هاي حمل ونقل با پارامترهاي غير دقيق عنوان مقاله اي است که توسط مير بهادر قلي آريانژاد و فرامک زندي در سال 1382 منتشر شده است و براي حل مسائل پيش بيني توزيع سفر در مدل جاذبه موجود ، از روش هيورستيكي استفاده کرده اند.
*مسعود طبيبي و محمد فتحيان مقاله اي تحت عنوان برنامه ريزي راهبردي توسعه سيستم هاي حمل و نقل هوشمند جاده اي کشور را ارائه کرده اند که با توجه به بررسي هاي انجام شده ملاحظه مي شود که در شرايط فعلي ، کشور فاقد کليه پيش نياز هاي لازم در اين خصوص است.
*روشهاي مختلف برآورد ارزش زمان سفر عنوان مقاله اي است که توسط جليل شاهي و حامد آهنگري ارائه شده و روشهاي:
1-روش توليد – محور(1) ،2-روش هزينه- زمان(2)، 3-روش مبتني بر ترجيح مشاهداتي(3) ،4-روش مبتني بر قيمت انتقالي و5-روش اعتبار دهي تصادفي(4) را مورد بررسي قرار داده اند.
* پيش بيني توليد سفرهاي بين شهري در فصلنامه ترافيک،شماره38 بررسي شده و عوامل موثري که بر روي تصميم اشخاص تاثير زيادي مي گذارند را مورد بررسي قرار داده اند.
* بررسي مدلهاي توليد سفر توسط شهريار افندي زاده ، نويد کلانتري و آرش جهانگيري مورد بررسي قرار گرفته و مدلهاي PBS&J، رگرسيون لوژستيک و BPNN مورد بررسي و نتايج آنها با يکديگر مقايسه شده است.
*بررسي اثرات تکرار سفر بر ميزان رضايت مسافران توسط بهرام رنجبران و محمد زاهدي مورد مطالعه قرار گرفته وبه نتيجه رسيده اند که بيشترين جمعيت مسافران را افراد جوان تشکيل مي دهند و بيان کرده اند که موضوع ضعف اطلاع رساني شايسته ،در خصوص مقصد به بازارهاي هدف،که مشکلي ديرينه است ،هنوز و به طور جدي در کانون توجه سياست گذاران قرار نگرفته است.
*ثمرات سفر ،مسافرت و گردشگري ، توصيه هاي ايمني براي سفر با اتوبوس هاي بين شهري ، توصيه هايي براي روزهاي مسافرت و دلايل سفر عناويني هستند که در کتب مختلف از جمله کتاب آيين سفراز سيد اصغر ناظم‏زاده ،کتاب سفر از محمود دولت آبادي ذکر گرديده اند.
*قانون زدايي و آينده سفرهاي بين شهري توسط جان. ر .مير و ريچارد اسچمالنس در مقاله اي تحت عنوان ساماندهي فعاليت هاي اقتصادي در سفرهاي بين شهري مورد بررسي قرار گرفته است.
(1)production based method
(2)cost of time
(3)revealed preferences
(4)contingent validation
1-6-2 تحقيق هاي انجام يافته خارجي:
*Deregulation and the Future of Intercity Passenger Travel (Regulation of Economic Activity of Intercity Travel) John R. Meyer (Author), Richard Schmalensee
*بررسي عوامل مؤثر بر زمان سفر در سيستم حمل ونقل توسط NASERI MOHAMMAD REZA وBARADARANV مورد مطالعه قرار گرفته و انواع معيارها و حالتهاي هر معيار در دسته بندي تكنيكهاي پيش بيني زمان سفر را مورد بررسي قرار داده اند.
1-7 جنبه جديد بودن و نوآوري تحقيق:
هر چند در زمينه حمل و نقل برون شهري مطالعات گسترده اي در سازمانها و نهادهاي مختلف و عرصه دانشگاهي صورت گرفته است ،اما با عنايت به زمينه هاي مطالعاتي مثل سنجش رابطه نقش مديريت جامع شهري و حمل و نقل برون شهري مي توان آن را خلاقانه و نو تلقي نمود.همچنين ضمن نشستي که نويسنده با مسئول سازمان شهرداري شهرکرد داشته ،گفته شده که چنين اقدامي تا کنون صورت نپذيرفته است و موضوع اين تحقيق بسيار مورد استقبال قرار گرفت و قول مساعد درخصوص هرگونه کمک و اطلاعات مورد نياز تحقيق به نويسنده داده شد.
1-8 كاربردهاي متصور از تحقيق:
با توجه به سفرهاي زياد و متوالي افراد از سمت شهرکرد به اصفهان ميتوان دلايل سفرهاي افراد را شناخت و به تبع آن کمبودات موجود را شناسايي و درمديريت و برنامه ريزي صحيح و جامع شهري در بخش خدمات شهري شهر شهرکرد قدمي برداشت.
همچنين از طرف ديگر مي توان از نتايج تحقيق جهت بهبود سيستم حمل و نقل و ضرورت احداث خطوط حمل و نقل ريلي بين دو استان چهارمحال و بختياري و اصفهان استفاده کرد و آنرا امر ي اجتناب ناپذير دانست. همچنين با اين امر مي توان به مدلسازي آتي در مورد عوامل سفرهاي روزانه بين شهري شهرهاي شهرکرد و اصفهان کمک کرد.
1-8-1 مراجع استفاده كننده از نتيجه پايان نامه :
1- سازمان حمل و نقل و پايانه هاي استان هاي چهارمحال و بختياري و اصفهان
2- سازمان مسکن و شهرسازي استان چهارمحال و بختياري
3- شهرداري شهر شهرکرد
4-سازمان مديريت و برنامه ريزي استان چهارمحال و بختياري
1-9 روش انجام تحقيق:
1-9-1 روش و ابزار گرد آوري اطلاعات :
روش پژوهش به صورت ترکيبي از روش هاي اسنادي- تحليلي و ميداني بوده است که به شرح ذيل ميباشد:
ابتدا اطلاعات به صورت کتابخانه اي و با استفاده از سايت هاي مربوطه و اسناد موجود جمع آوري ، فيش برداري و مورد بررسي قرار گرفته است.شماري از اطلاعات از طريق سالنامه و سازمانهاي اداري استان چهارمحال و بختياري گرفته شده و در نهايت با تدوين پرسشنامه و مصاحبه در تحقيق ميداني ، علل سفر افراد و گروه سني آنها مورد مطالعه قرار گرفته است، همچنين براي تحليل اطلاعات از نرم افزارهاي آماري (Excel ,Spss) استفاده شده است.
1-9-2 روش تجزيه و تحليل داده ها:
روش تجزيه و تحليل و بررسي ، بصورت توصيفي- تحليلي خواهد بود .
1-10 روايي و پايايي تحقيق:
مقصود از روايي (اعتبار) آن است که وسيله اندازه گيري بتواند خصيصه مورد نظر را اندازه گيري کند و نه خصيصه ديگر را. اعتبار به صور گوناگون حاصل مي شود. از جمله اعتبار صوري و اعتبار تجربي. در تحقيق حاضر از اعتبار صوري استفاده شده است. مزيت اين روش در اين است که مشخص مي کند شاخص هاي بدست آمده تا چه حد ، از ارزشهاي خاص محقق است و خود واقعيت را آنطور که هست ، مورد سنجش و ارزيابي قرار مي دهد( ساروخاني ، 1377 :138).
منظور از پايايي وسيله اندازه گيري آن است که اگر خصيصه مورد سنجش را با همان وسيله ، تحت شرايط مشابه دوباره اندازه گيري کنيم ، نتايج حاصله تا چه حد دقيق ، مشابه و قابل اعتماد خواهد بود( علي پور : 1390 : 10).
براي محاسبه ضريب قابليت اطمينان (پايايي) ابزار اندازه گيري ،شيوه هاي مختلفي به کار برده مي شود. از آن جمله مي توان به اجراي دوباره (روش بازآزمايي) ،روش موازي(هپتا) ، روش تصنيف(دو نيمه کردن) و روش آلفاي کرونباخ اشاره کرد. براي اندازه گيري و سنجش پايايي پرسشنامه از آزمون آلفاي کرونباخ استفاده شده است. آلفاي کرونباخ همساني دروني يا ثبات دروني سوال ها را ارزيابي ميکند و نشان مي دهد که سوال هاي آزمون تا چه حد ، براي اندازه گيري ويژگي مورد نظر با يکديگر هماهنگي دارند.
جدول 1-1 : متغيرهاي کلي تحقيق ، شاخص هاي سنجش متغيرها و درصد روايي آنها
متغيرشاخص هاروايي1- سفرهاي روزانه- گروه سني افراد
– ميانگين تعداد سفر در هفته
– بيشترين تعداد سفر در روزهاي هفته
– مقصد نهايي سفر
– علت سفر66%2- خدمات شهري- نظرخواهي در مورد خدمات
1)درماني
2)آموزشي
3)تفريحي
4)تجاري
– سرانه هاي وضع موجود و استاندارد خدمات65%سيستم حمل و نقل- نوع وسيله نقليه مورد استفاده
– نوع سيستم حمل و نقل مناسب
– نظرخواهي در مورد سيستم حمل و نقل
1)مديريت حمل و نقل
2)سيستم ايمني جاده اي
3)کيفيت خدمت رساني سيستم
4)کيفيت وسايل حل و نقل67%
براي سنجش هر يک از متغيرها به ترتيب 25 ، 20 و 29 گويه استفاده شده است که در مجموع با احتساب گويه هاي شناسايي ، کل پرسشنامه شامل 88 گويه مي باشد. گويه ها بر اساس طيف ليکرت و پيوستار پاسخ ها بر پايه طيفي بسيار خوب ، خوب ، متوسط ، ضعيف و کاملا موافقم ، موافقم ، نظري ندارم ، مخالفم ، کاملا مخالفم تنظيم و نمره گذاري شده اند. و به ترتيب نمره هاي 1،2،3،4 و 1،2،3،4،5 به گزينه ها تعلق گرفته اند.همه گويه ها نيز به صورت مثبت نمره گذاري شده اند.همچنين مشخص شد که 3 عامل ياد شده 96% از تغييرات متغير را دارا بوده و لذا تحقيق از پايايي بالايي برخوردار است.
1-11 جامعه آماري و روش نمونه گيري:
جامعه آماري مورد مطالعه شامل شهروندان شهرهاي شهرکرد و اصفهان مي باشد که از طريق پايانه هاي مسافربري موجود در مراکز دو استان نامبرده شده از شهرکرد به اصفهان يا بالعکس (چه از طريق اتوبوس چه از طريق سواري) سفر مي کنند.
حجم اين جامعه نامحدود بوده ولي جهت سهولت امر به صورت نمونه گيري احتمالي با استفاده از فرمول كوچران1 (حافظ نيا :1387،142) و به طور ميانگين ، 384 نفراز مسافران را انتخاب وبراي دستيابي به اطلاعات مورد نياز پرسش نامه هايي تهيه و تکميل شده اند.

1-12 مشکلات و محدوديت هاي تحقيق
در هر تحقيقي بسياري از مسائل و مشکلات مانع از انجام تحقيق مي گردد که موانع پژوهش حاضر به شرح زير مي باشد:
-عدم همخواني آمارها
-عدم وجود منابع خاص در خصوص موضوع مورد مطالعه
-عدم همکاري مسافران با محقق
-امتناع مسئولين از دادن اطلاعات و آمار در دسترس
فصل دوم:
مباني نظري و ادبيات موضوع
2-1 مقدمه:
حمل و نقل و ترافيک شهري ، همواره به عنوان مبحثي کليدي و اساسي در مطالعات شهري و ناحيه اي مطرح بوده است. زيرا همانطور که خواهيم ديد يکي از نقش هاي اساسي زندگي شهري را تشکيل مي دهد ، که آن با ارتباط بخشيدن اکثر امور انساني به يکديگر و جريان يابي افراد ، کالا ، انرژي و اطلاعات محقق مي گردد.اگر اغراق نباشد حيات و ممات شهرها در گرو حمل و نقل شهري است. بنابراين پرداختن به اين موضوع خود بينشي گسترده و بين رشته اي را مي طلبد که تنها از عهده يک علم و حتي مجموع علوم انساني بر نمي آيد (اميني نژاد :1390، 3).
در اين فصل به معرفي متغيرهاي مستقل و وابسته پرداخته شده و مروري بر مطالعات پيشين انجام شده در اين زمينه داريم.
2-2روش شناسي تحقيق:
2-2-1 معرفي متغيرهاي مورد استفاده در اين پژوهش:
متغير مستقل(1) در اين پژوهش سفرهاي روزانه مي باشد که در آن گروه هاي جمعيتي جوان ، ميانسال و سالخورده از لحاظ تعداد(يا درصد) مورد بررسي قرار مي گيرند و متغيرهاي وابسته عبارتند از: 1-ميزان خدمات(آموزشي ،بهداشتي-درماني، تفريحي و دادوستد)، که در طي پژوهش سرانه هاي موجود با وضعيت بهينه براي شهر شهرکرد مقايسه مي شوند و 2- سيستم حمل و نقل، که در طي آن شاخص هاي نوع سيستم حمل و نقل (جاده اي و ريلي) در وضع موجود و آتي اعم از ميزان هزينه و وقت صرف شده و ميزان خسارات وارده مورد بررسي قرار مي گيرند.
(1) Independent variable
2-2-1-1 متغير مستقل:
2-2-1-1-1 سفر: فرهنگ نامه‏ها از”سفر” تعريف‏هاى مشابهى ارائه داده‏اند. در فرهنگ معين آمده است: سفر، در لغت به معناى بيرون آمدن از شهر خود و به محل ديگر رفتن است، نيز به معناى قطع مسافت و راهى كه از مكانى به مكان دور طى مى‏كند، آمده است. فرهنگ‏هاى عربى سفر را “كشف حجاب و كنار زدن پرده” معنا كرده‏اند، حجاب‏هايى كه معمولاَ از جنس اعيان و اشياى خارجى است. راغب اصفهانى مى‏نويسد: “سفر العمامة عن الرأس ،و الخمار عن الوجه” يعنى عمامه را از سر، و نقاب را از صورت، كنار زد. البته “سِفر” (به كسر سين) به معناى كتاب آمده كه جمع آن اسفار است. از تعريف ‏هاى لغوى و فرهنگ نامه‏اى كه بگذريم، آنچه ما را به مقصود نزديك ‏تر مى‏كند، ماهيت سفر در منظر عالمان اخلاق و تربيت است. مرحوم فيض كاشانى كه از بزرگترين دانشمندان شيعى و آگاهان‏علم اخلاق است در اثر مهم خود المحجة البيضاء، سفر را اينگونه مى ‏ستايد:
از رهگذر سفر، آدمى از آنچه مى‏هراسد، رهايى مى‏يابد و به آنچه ميل دارد، نايل مى‏شود.اين ويژگى براى مسافرت، نكته مهمى است كه مرحوم فيض كاشانى بدان اشاره مى ‏كند. بر اين اساس، سفر بازگيرنده و باز دهنده است (ناظم‏زاده قمى : 1388 :67).
سفرها هم در سرتاسر فضا و در عين حال در طول زمان ايجاد مي شوند. ويژگي مکاني سفرها بدين معناست که هر سفر يا حرکت ترافيکي يک مبدا و يک مقصد که در نقاط جغرافيايي خاص شهرها قرار گرفته اند دارا مي باشد.وجود تسهيلات حمل و نقل که هر مبدا خاص را به مقصدي وصل مي کند ،افراد را قادر به مسافرت مي سازد.
توزيع زماني و مکاني سفرها از مشخصه هاي مهم و بارز سفرها است که معمولا در تلفيق با هم در نظر گرفته مي شوند.مشکلات ايجاد شده از اين توزيع ها خود را به صورت اشباع ترافيکي در ساعات اوج ترافيک و مسيرها و جهت هاي خاص نشان مي دهد که در برنامه ريزي حمل و نقل و يا شيوه هاي مديريت و مهندسي ترافيک قبل از هر چيز براي آنها به چاره انديشي مي پردازند(Meyer ,1989 :27).
2-2-1-2 متغيرهاي وابسته: (1)
2-2-1-2-1 سيستم حمل و نقل : ترابري يا حمل و نقل(که درانگليسي transport، خوانده مي شود)،جابجايي و انتقال انسان و کالاست از جايي به جاي ديگر . اين عبارت از کلمات لاتينtrans به معناي از يک سو به سوي ديگر و portareبه معني حمل کردن ريشه گرفته است (معين : 1384، 1231).
از سويي ديگر کلمه حمل و نقل به حمل چيزي از جايي به جاي ديگر ،يا به همان عمل حمل کردن ،يا به عملي که در آن مسافرين، کالاها يا مواد جابجا مي شوند گفته مي شود.(American Heritage Dictionary ,1982 ,1282)
2-2-1-2-1-1 جنبه هاي حمل و نقل
رشته حمل و نقل داراي جنبه هاي گوناگوني است : دريک طبقه بندي کلي مي توان آن را به سه بخش زير ساخت،وسايل نقليه و بهره برداري تقسيم نمود. زيرساخت شامل شبکه هاي حمل و نقل جاده ها،خطوط راه آهن،راه هاي هوايي،راه هاي آبي،خطوط لوله حمل مواد، غيره مورد استفاده وهمچنين گره ها يا پايانه ها ( مانند فرودگاه ها،ايستگاه هاي راه آهن ، ايستگاه اتوبوس، بنادر، وسايل نقليه عموماً در شبکه ها حرکت مي کنند، ماننداتومبيل ها، قطارها و هواپيماها.
بهره برداري ، شامل فعاليتهايي است که کنترل سيستم را انجام مي دهند. مانند : چراغ هاي راهنمايي و شيب سنج ها، سوئيچ هاي راه آهن، کنترل ترافيک هوايي ،غيره و همچنين سياستهايي مثل چگونگي اداره امور مالي حمل و نقل )مانند استفاده ازعوارض جاده اي يا ماليات سوخت در حمل و نقل بزرگراهي( در حالت کلي ، طراحي شبکه در حوزه مهندسي عمران و برنامه ريزي شهري، طراحي وسايل نقليه ، درحوزه مهندسي مکانيک و زير شاخه هاي تخصصي آن مانند مهندسي دريايي و مهندسي هوا-فضاو بهره برداري ها نيزمعمولاً تخصصي شده اند. هرچند که ممکن است متعلق به پژوهش بهره برداي يا مهندسي سيستم هاباشد (پورمعلم: 1383،56).
(1) dependent variable
2-2-1-2-1-2 مدلهاي حمل و نقل
مدلها، ترکيبي از شبکه ها،وسايل نقليه و بهره برداري هستند و شامل پياده رفتن، سيستم اتومبيل/ بزرگراه ، ريلي ، حمل و نقل دريايي(کشتيها ،راههاي آبي وکنترل ترافيک هوايي) مي باشند.
2-2-1-2-1-3 طبقه بندي هاي حمل و نقل
*
* غير انساني:حمل و نقل با استفاده از نيروي حيوانات
* هوانوردي
* حمل و نقل کابلي
* حمل و نقل انقالي
* حمل و نقل با نيروي انساني
* حمل و نقل پيوندي
* حمل و نقل جاده اي موتوري
* حمل و نقل غير جاده اي موتوري
* ترانزيت سريع شخصي(شبيه يک سرويس تاکسي خودکار)
* حمل و نقل لوله اي
* حمل و نقل ريلي
* حمل و نقل دريايي
* حمل و نقل فضايي
* حمل و نقل در ساير سياره ها
* حمل و نقل پيشنهاد شده براي آينده
(براون : 1386، 87)
2-2-1-2-1-4 حمل و نقل و ارتباطات
حمل و نقل وارتباطات جايگزين و مکمل يکديگرند. با اينکه ممکن است ارتباطات کاملاً پيشرفته بتواند جايگزين حمل و نقل شود و شخص به جاي ديدن از نزديک کسي به او تلگراف ، تلفن ، فکس يا نامه الکترونيک بزند ، ثابت شده است که اين مدهاي ارتباطي در واقع در کل اثراتمتقابل بيشتري را ايجاد مي کنند. پيشرفت در حمل و نقل بدون ارتباطات غير ممکن است. ارتباطات براي سيستمهاي حمل و نقلي پيشرفته حياتي و ضروري اند. از خطوط راه آهن داراي يک خط که مي خواهند در هر دو جهت از آنها قطار عبور کند تا کنترل خطوط هوايي که همواره بايد از محل هواپيما در آسمان اطلاع داشته باشد. بنابراين ، مشاهده شده که افزايش و پيشرفت يکي ، منجر به توسعه بيشتر ديگري ميگردد. (اجلاس تردبو : کنفرانس بين المللي رقابت و تصاحب در حمل و نقل مسافري زميني)( افندي زاده و رحيمي : 1387، 128).
2-2-1-2-1-5 حمل و نقل ، فعاليت ها و کاربري زمين
يک رابطه و ارتباط مشهور بين تراکم توسعه و انواع حمل و نقل وجود دارد. تراکم عبارت است از نسبت مساحت فضاي طبقه (ساخته شده) به مساحت زمين. طبق قانون شست ، تراکمهاي يک و نيم يا کمتر براي اتومبيل ها مناسب هستندو تراکم هاي شش و بيشتر براي قطار. محدوده تراکم هاي بين حدود دو تا چهار از قواعد قراردادهاي حمل و نقل خصوصي يا همگاني خيلي تبعيت نمي کنند . بسياري از شهرها داراي اين ميزان تراکم بوده و از مشکلات ترافيکي رنج مي برند. ترانزيت سريع شخصي ممکن است اين خلاء را پرکند. کاربري زمين از فعاليت ها پشتيباني مي کند. اين فعاليت ها از لحاظ فضايي از هم فاصله دارند. مردم احتياج دارند از نقطه اي با نقطه اي ديگر بروند.( به عنوانمثال از خانه به محل کار يا خريد و بازگشت به خانه(Meyer : 2001,66) .
حمل و نقل يک تقاضاي منتج است که وجودش براي فعاليت هايي که در انتهاي سفرها انجام مي شود لازم است. استفاده مطلوب از کاربري زمين فاصله بين فعاليت هاي عادي و روزمره را کم کرده و کاهش مي دهد.(مانند خانه و خريد آذوقه) ، و مکان هاي توسعه يافته ي داراي تراکم بيشتر را نزديک خطوط حمل و نقل و مراکز فعاليت قرار مي دهد. کاربري زمين نا مناسب باعث تمرکز فعاليت ها (مانند مشاغل) در محل به دور از ساير مقصدها (مانند خانه ومراکز خريد) مي شود.
راههايي براي صرفه جويي در تراکم وجود دارد. بسياري از زمين ها مي توانند کاربري هاي بهتري از کاربري حمل و نقلي داشته باشند. تسهيلات حمل و نقلي به زمين نياز دارند و در شهرها سطوح آسفالت و سنگفرش شده ( شامل خيابانها وپارکينگ ها) به راحتي تا بيش از بيست درصد کل کاربري زمين ها را در بر مي گيرند. يک سيستم حمل و نقل کارا مي تواند از هدر رفتن زمين جلوگيري نمايد (تهراني،1380 ، 37)).
2-2-1-2-1-6 حمل و نقل ؛ انرژي و محيط زيست
حمل و نقل يکي از بخشهاي عمده و اصلي مصرف کننده انرژي است. بيشتر وسايل حمل و نقل از سوخت هايي هيدروکربني استفاده ميکنند. اگر اين سوخت ها ناقص بسوزند ، توليد آلودگي مي کنند. با وجود اينکه وسايل نقليه در ايالات متحده نسبت به گذشته به علت مقررات زيست محيطي آلودگي کمتري ايجاد ميکنند ، اما در عمل اين امر به دليل افزايش تعداد وسايل نقليه و ميزات استفاده اي که از هر يک از آنها مي شود ، بي اثر شده است. سوختهاي کم آلوده کننده مي توانندآلودگي را کاهش دهند. در حال حاضر معمولترين سوخت کم آلوده کننده گاز مايع است. هيدروژن نيز يک سوخت ؛ حتي از گاز هم کمتر هوا را آلوده مي کند.
يک روش ديگر بالا بردن کارايي وسايل نقليه است که کاهش آلودگي و اتلاف را بوسيله ايجاد کاهش درمصرف انرژي به همراه دارد. اگر امکان استفاده از نيروي الکتريسيته در وسايل نقليه وجود داشته باشد ، موتورهاي الکتريکي بهترين و کاراترين گزينه هستند. راه ديگرتوليد انرژي با استفاده ازسلولهاي سوختياست که کارايي شان در تا پنج برابرموتورهاي حرارتي مرسومي است که در وسايل نقليه وجود دارد. يک روش ترکيبي و بسيار موثر طراحي وسايل نقليه زميني به شکلي است که مقاوت هوا در مقابل آن کم شود ، زيرا اين وسايل هفتاد و پنج درصد از انرژي خود را صرف غلبه بر مقاومت هوا مي کنند. روش ديگري نيز وجود دارد که بازيافت نمودن انرژي است که در اثر ترمز از دست مي رود. بکارگيري اين روش نيازمند يک وسيله نقليه پيچيده تر مي باشد(http://www.publicpurpose.com/t-series.htm Contributions of Wendell Cox Consultancy)
2-2-1-2-1-7 مقررات قرارداد حمل و نقل
اگر چه حمل و نقل يكي از اركان عمد? تجارت مي‌باشد، امّا قانون تجارت ايران تعريفي از قرارداد حمل و نقل ارائه ننموده است. قانون مدني، قرارداد حمل و نقل را به اجار? اشخاص تشبيه نموده است و در ماده 513 خود، اقسام عمده اجار? اشخاصي را به شرح زير احصاء نموده است:
الف- اجاره خدمه و كارگران از هر قبيل؛
ب- اجار? متصديان حمل و نقل اشخاص يا مال‌التجاره؛
مقررات قانون تجارت جنبه كلي داشته و بيشتر مربوط به حمل و نقل زميني است، با تصويب قانون هواپيمايي كشوري مصوب 28/4/1328 و قانون دريايي مصوب 12/8/1343 در اين دو رشته (حمل و نقل هوايي و دريايي) مقررات مخصوصي وضع گرديده و راجع به حمل و نقل با راه آهن مفاد تصويب نامه هئيت وزيران مصوب 2/3/1343 راجع به تعرفه حمل و نقل كالا و مسافر با راه‌آهن بايد در نظر گرفته شود. ضمناً مقاوله نامه بين‌المللي مربوط به حمل و نقل با راه‌آهن در تاريخ 19/4/1345 نيز به تصويب مجلسين وقت رسيده است. در قسمت حمل و نقل زميني مفاد قانون مؤسسات حمل و نقل و تعميرگاه هاي اتومبيل و گاراژ عمومي مصوب 25/4/1345 با آيين‌نامه اجرايي آن مصوب 26/4/1346 نيز بايد در نظر گرفته شود. حمل و نقل به وسيله پست به تصريح ماده 394 قانون تجارت از شمول مقررات مذكور در حمل و نقل استثناء شده و تابع مقررات خاصي است و قانون قرارداد جهاني پستي در هشتم بهمن ماه سال 1346 به تصويب رسيده است.
بنابر آن‌چه گفته شد قرارداد حمل و نقل را مي‌توان اين‌گونه تعريف كرد:
“قرارداد حمل و نقل قراردادي است كه متصدي حمل و نقل تعهد مي‌كند در مقابل دريافت اجرت، اشيايي را كه به او تسليم شده، در محل ديگري تحويل دهد يا اشخاصي را با وسايل نقليه از محلي به محل ديگر ببرد”(عرفاني:93،1382).
2-2-1-2-1-8 انواع حمل و نقل
به طور كلي حمل



قیمت: تومان


پاسخ دهید