به نام خدا
معاونت پژوهش وفن آوري
منشور اخلاق پژوهش
با ياري از خداوند سبحان واعتقاد به اين که عالم محضرخداست وهمواره ناظر براعمال انسان و به منظور پاس داشت مقام بلند دانش و پژوهش و نظر به اهميت جايگاه دانشگاه دراعتلاي فرهنگ وتمدن بشري ، مادانشجويان واعضاء هيأت علمي واحدهاي دانشگاه آزاد اسلامي متعهد مي گرديم اصول زير را درانجام فعاليت هاي پژوهشي مد نظر قرارداده وازآن تخطي نکنيم :
1-اصل حقيقت جويي : تلاش درراستاي پي جويي حقيقت و و فاداري به آن ودوري ازهرگونه پنهان سازي حقيقت
2-اصل رعايت حقوق : التزام به رعايت کامل حقوق پژوهشگران و پژوهيدگان (انسان ، حيوان ونبات ) وسايرصاحبان حق .
3-اصل مالکيت مادي ومعنوي : تعهد به رعايت مصالح ملي ودرنظر داشتن پيشبرد وتوسعه کشور درکليه مراحل پژوهش
4-اصل منافع ملي : تعهد به رعايت مصالح ملي و درنظر داشتن پيشبرد وتوسعه کشور درکليه مراحل پژوهش
5-اصل رعايت انصاف وامانت : تعهد به اجتناب ازهرگونه جانبداري غيرعلمي وحفاظت ازاموال ، تجهيزات ومنابع دراختيار
6-اصل راز داري : تعهد به صيانت ازاسرار واطلاعات محرمانه افراد ، سازمان ها وکشوروکليه افراد ونهادهاي مرتبط با تحقيق .
7-اصل احترام : تعهد به رعايت حريم ها وحرمت ها درانجام تحقيقات ورعايت جانب نقد وخودداري ازهرگونه حرمت شکني .
8-اصل ترويج : تعهد به رواج دانش واشاعه نتايج تحقيقات وانتقال آن به همکاران علمي و دانشجويان به غير ازمواردي که منع قانوني دارد .
9-اصل برائت : التزام به برائت جويي از هرگونه رفتار غير حرفه اي واعلام موضع نسبت به کساني که حوزه علم وپژوهش ر ابه شائبه هاي غيرعلمي مي آلايند .

دانشگاه آزاد اسلامي
واحد دامغان
گروه تربيت بدني
پايان نامه براي دريافت درجه کارشناسي ارشد تربيت بدني
گرايش فيزيولوژي ورزشي
عنوان:
تاثير ده هفته مصرف مکمل چاي سبز و تمرينات ترکيبي بر نيمرخ ليپيدي و ترکيب بدني در مردان چاق داراي اضافه وزن
استاد راهنما:
دکتر علي حسني
استاد مشاور:
دکتر ناهيد مسعوديان
نگارش:
محمد رضا عامري
شهريور 1392
فرم تصويب نامه
يرفع الله الذي آمنوا منکم و الذين اوتوالعلم درجات
قرآن کريم
كارشناسي ارشد آقاي محمد رضا عامري
با عنوان تاثير ده هفته مصرف مکمل چاي سبز و تمرينات ترکيبي بر نيمرخ ليپيدي و ترکيب بدني در مردان چاق داراي اضافه وزن در جلسه مورخ 11/07/1392 تحت نظارت شوراي پايان نامه متشكل از استادان زير با درجه عالي و نمره 90/19 مورد تأييد قرار گرفت .
1- استاد راهنما : دکتر علي حسني امضاء
2- استاد مشاور: دکتر ناهيد مسعوديان امضاء
3- داور داخل گروه : دکتر نعمت الله نعمتي امضاء
4- داور خارج از گروه : امضاء
دكتر شهرام رضوان بيدختي
معاون پژوهشي دانشگاه آزاد اسلامي
واحد دامغان
تقديم به
پدر و مادرمهربانم که با صبر و پشتيباني هميشگي خود در تمام دوران هاي زندگيم اميد موفقيت رادر من زنده نگه داشتند
سپاسگزاري
سپاس بيکران پروردگار يکتا را که هستي مان بخشيد و به طريق علم و دانش رهنمودمان کرد و به همنشيني رهروان علم و دانش مفتخرمان نمود و خوشه چيني از علم و معرفت را روزيمان ساخت.
تقديم به آموزگاراني که برايم زندگي و انسان بودن را معني کردند؛
با سپاس از استاد شايسته و گرانقدرم؛ جناب آقاي دکتر حسني مدير محترم تربيت بدني دانشگاه شاهرود؛ که در کمال سعه صدر، باحسن خلق و فروتني از هيچ کمکي در اين امر بر من دريغ ننمودند و زحمت راهنمايي اين رساله را بر عهده گرفتند.
سپاس از استاد گرامي ، سرکار خانم دکتر مسعوديان ، که زحمت مشاوره اين رساله را بر عهده داشتند
با سپاس فراوان از جناب آقاي عادل دنيايي عضو هيات علمي دانشگاه شاهرود که در اتمام اين پايان نامه مرا ياري داد که بي شک بدون همکاري ايشان، اين پروژه به نتيجه مطلوب نمي رسيد.
و با سپاس از استاد عزيز و شايسته؛ جناب آقاي دکتر نعمتي مدير گروه تربيت بدني و معاون آموزشي دانشگاه آزاد اسلامي دامغان، زحمت داوري اين پايان نامه را بر عهده گرفتند.
مقاله ISI استخراج شده از پايان نامه
Mohamad Reza Ameri, Ali Hassani and Nahid Masoudian.2014 ، The effect of a period of complementary practices and green tea supplemtation intake on lipid profiles and body composition in men with over weight and obese. International Journal of Current Life Sciences Vol.4, Issue, 9, pp. 5295-5298
فهرست
چکيده1
فصل اول2
کليات تحقيق2
1-1. مقدمه3
1-2. بيان مسئله3
1-3. ضرورت و اهميت تحقيق4
1-4. اهداف تحقيق5
1-5. فرضيه‌ها‌ي تحقيق5
1-6. پيش فرض هاي تحقيق6
1-7. محدوديت هاي تحقيق6
1-8. تعريف مفهومي و عملياتي اصطلاحات و واژه ها7
فصل دوم9
ادبيات و پيشينه تحقيق9
مقدمه10
2-1. ليپيدها (چربي ها(10
2-1-1. ماهيت چربي ها10
2-1-2. اهميت زيست پزشکي چربي ها10
2-2. انواع چربي ها11
2-3. ليپوپروتئين هاي خون14
2-4. شيلوميکرون ها16
2-5. ليپوپروتئين با چگالي خيلي کم (VLDL)16
2-6. ليپوپروتئين با چگالي کم (LDL)17
2-7. LP (a)17
2-8. ليپوپروتئين با چگالي زياد (HDL)17
2-9 تري گليسريدها18
2-10. کلسترول18
2-11. چاي سبز21
2-12. تاثير چاي سبز بر روي ديابت نوع 2:22
2-13. پيشينه تحقيق22
فصل سوم29
روش شناسي تحقيق29
3-1. مقدمه30
3-2. روش شناسي تحقيق30
3-2-1. جامعه آماري30
3-2-2. نمونه آماري و انتخاب نمونه30
3-2-3. متغيرهاي تحقيق31
3-2-4. ابزار و وسايل اندازه گيري31
3-2-7. روش جمع آوري اطلاعات33
3-2-8. روش هاي آماري33
3-2-9. ملاحظات اخلاقي34
فصل چهارم35
يافته هاي تحقيق35
4-1. مقدمه36
4-2. يافته هاي توصيفي36
4-3. يافته هاي مربوط به فرضيات تحقيق37
فصل پنجم46
بحث و نتيجه گيري46
5-1. مقدمه47
5-2. خلاصه تحقيق47
5-3. بحث و بررسي48
5-4. نتيجه گيري کلي49
5-5. پيشنهادات50
5-5-1. پيشنهادات برگرفته از تحقيق50
5-5-2. پيشنهادات براي ساير محققين و تحقيقات آينده50
فهرست منابع51
پيوست ها56
فهرست پيوست
پيوست 1:پرسشنامه همکاري و رضايت نامه ……………………………………………………………………………………………………56
پيوست 2: پرسشنامه اطلاعات فردي و سوابق پزشکي، ورزشي……………………………………………………………………….. 56
فهرست جدول
جدول2-1: ليپوپروتئين ها و خطر بيماري هاي قلبي ……………………………………………………………………………………. 15
جدول2- 2: توصيه هاي NCEP ………………………………………………………………………………………………………………. 20
جدول4-1: يافته هاي توصيفي مربوط به ويژگي هاي فردي آزمودني ها ……………………………………………………….. 36
جدول (4-2): شاخص هاي توصيفي مربوط به مقادير متغير تري‌گليسريد قبل و پس از 10هفته …………………….. 37
جدول (4-3): شاخص هاي توصيفي مربوط به مقادبر متغير کلسترول قبل و پس از 10هفته ………………………….. 39
جدول (4-4): شاخص هاي توصيفي مربوط به مقادبر متغير LDL قبل و پس از 10هفته ……………………………….. 40
جدول (4-5): شاخص هاي توصيفي مربوط به مقادبر متغير HDL قبل و پس از 10هفته 42………………………..
جدول (4-6): شاخص هاي توصيفي مربوط به مقادبر متغير ترکيب بدني (BMI)قبل و پس از 10هفته 44 ………..
فهرست شکل
شکل (3-1). دستگاه تردميل 32 ……………………………………………………………………………………….
شکل (3-2). دستگاه اندازگيري ترکيب بدني 32 ………………………………………………………………………
فهرست نمودار
نمودار (4-1): تغييرات تري‌گليسريد در سه گروه 38 ………………………………………………………………..
نمودار (4-2): تغييرات کلسترول در سه گروه 40…………………………………………………………………….
نمودار (4-3): تغييرات LDL در سه گروه41 ……………………………………………………………………….
نمودار (4-4): تغييرات LDH در سه گروه ……………………………………………………………………… 43
نمودار (4-5): تغييرات ترکيب بدني(IMB) در سه گروه ………………………………………………………. 45
چکيده
سابقه و هدف:
استفاده از تمرينات ورزشي به همراه مکمل هاي گياهي يکي از روشهاي پيشنهاد شده براي کنترل چاقي و عوارض ناشي از آن مي باشد که اثر آن به دليل تنوع برنامه هاي تمريني و مواد گياهي مورد استفاده هنوز به روشني ثابت نشده است. هدف اين تحقيق بررسي تأثير تمرينات ترکيبي و مصرف مکمل چاي سبز بر نيمرخ ليپيدي مردان چاق بود.
مواد و روش ها:
آزمودني هاي تحقيق 24 مرد چاق بود. که به صورت تصادفي در يکي از گروه هاي مکمل چاي سبز، دارونما+ تمرينات ترکيبي و چاي سبز+ تمرينات ترکيبي قرار گرفتند. گروه دوم و سوم به مدت 10 هفته، 3 جلسه در هفته به اجراي تمرينات ترکيبي پرداختند. قبل و بعد از دوره تمريني و مکمل گيري به منظور اندازگيري نيمرخ ليپيدي خونگيري انجام شد. داده ها با استفاده از آزمون کولموگراف-اسميرنوف و تحليل واريانس مکرر 2×3 در سطح P?0/05 مورد تجزيه و تحليل قرار گرفتند.
يافته ها:
پس از 10هفته تمرين ترکيبي و نيز تمرين ترکيبي و چاي سبز کاهش معني دار در ترکيب بدني(BMI) و غير معني-داري در سطوح تري گليسريد، کلسترول و LDL مشاهده شد، در حاليکه در سطوح HDL افزايش غير معني داري مشاهده شد. بعلاوه چاي سبز به تنهايي تاثير معني داري بر نيمرخ ليپدي و ترکيب بدني نداشت.
نتيجه گيري:
براساس نتايج بدست آمده پيشنهاد مي شود تمرينات ترکيبي و مصرف چاي سبز علي رغم عدم تأثير معني دار بر نيمرخ ليپيدي، ممکن است براي کاهش عوامل خطرزاي قلبي-عروقي در مردان چاق مفيد باشد.
کليد واژه ها:
چاي سبز، تمرين ترکيبي، نيمرخ ليپيدي، مردان چاق
1-1. مقدمه
شيوه زندگي غيرفعال و چاقي به عنوان يکي از ده مشکل برتر سلامتي توسط سازمان بهداشت جهاني تشخيص داده شده است. امروزه به دليل تغيير الگوي زندگي و ماشيني شدن کارها، فعاليت هاي جسماني انسان ها کاهش يافته است. کاهش يا عدم فعاليت هاي جسماني سبب ايجاد “بيماري هاي فقر حرکتي” مي شود. از طرف ديگر تنوع کارها و لزوم مقاومت در مقابل سختي ها و ناراحتي هاي ايجاد شده به وسيله زندگي ماشيني، انسان را نيازمند يک جسم سالم و نيرومند مي کند، که مي توان از طريق انجام فعاليت هاي جسماني به جبران آن پرداخت. فعاليت هاي جسماني دامنه وسيعي را در بر مي گيرند که در فعاليت هاي عادي روزانه با شدت پايين تا فعاليت هاي شديد و بسيار شديد طبقه بندي مي شوند. تمرين تغييراتي در قسمت هاي مختلف بدن ايجاد مي‏کند که در نتيجه آن بدن قادر مي شود تمرينات شديدتري را انجام دهد. به عبارت ديگر بدن با تمرين سازگار مي‏شود . در چنين مواقعي نقش سازگاري هاي بوجود آمده در تمرينات ورزشي و تغذيه براي کاهش مشکلات حاصل اهميت پيدا مي-کند. افزايش چربي‏هاي آزاد خون و نيز بيماريهاي قلبي و عروقي نيز از عواقب چاقي و بي تحرکي به حساب مي‏آيد. امروزه فعاليت بدني منظم همراه با رژيم غذايي متعادل بعنوان عامل مهمي براي سلامتي شناخته شده است و فوايد گوناگون مواد تغذيه اي(مکمل ها) موجب مصرف فراوان اين مواد توسط اين افراد شده است.
1-2. بيان مسئله
باوجود پيشرفت هاي سريع و وسيع در تشخيص و درمان اين بيماريها، هنوز هم يک سوم بيماراني که دچار سکته قلبي مي شوند، فوت مي کنند. در ايران نيز بيماري‏هاي قلبي- عروقي يکي از مشکلات مهم بهداشتي و اجتماعي به شمار مي رود که ابعاد آن به سرعت در حال افزايش است. براساس بررسي‏هاي پراکنده، نسبت مرگ ناشي از اين بيماري 25 تا 45 درصد بوده است. در ايران شمار تلفات ناشي از بيماري‏هاي گوناگون قلبي در هر 100 هزار نفر در سال 1368، در 24 شهر انتخابي کشور 185 نفر بود که 15-7 درصد کل مرگ و مير را شامل مي‏شود. نحوه متابوليسم و مقدار و نوع ليپيدها به ويژه ليپوپروتئين‏هاي خون در بروز و تشديد بيماري‏هاي قلبي- عروقي نقش اساسي ايفا مي‏کنند . با توجه به رابطه مستقيم چربي‏ها با سکته قلبي، تنظيم مقدار چربي‏هاي خون، عامل مهمي در سلامت محسوب مي‏شود و بدون شک عادت به فعاليت ورزشي مناسب نقش مهمي در اين زمينه دارد. در واقع در کشورهاي توسعه يافته عدم فعاليت بدني مناسب و رژيم غذايي نا مناسب، از دلايل چاقي و بيماري‏هاي قلبي- عروقي به شمارمي‏روند . تحقيقات زيادي در اين مورد صورت گرفته است و بيشتر محققان معتقدند که فعاليت بدني باشدت متوسط، حتي اگر در حد متوسط درهرهفته انجام گيرد، کاهش چربي‏ها را به همراه خواهد داشت .
از سوي ديگر، از داروهاي گياهي براي کاهش چربي هاي خون استفاده مي‏شود، چرا که علاوه بر عوارض بسيار اندک دربرخي موارد نتايج بهتري نسبت به مکمل‏هاي شيميايي حاصل مي‏شود. گياه چاي سبز از جمله گياهان دارويي پرمصرف در آسيا است. تحقيقات اپيدميولوژيک نشان داده‏اند که ترکيبات مشتق شده از چاي سبز داراي خاصيت کاهش دهندگي سطح کلسترول پلاسما و سرعت جذب آن در دستگاه گوارش هستند .
همچنين چاي محتوي گروهي از ترکيبات پلي فنوليک فلاونوئيدي به نام کتچين است ودر بين کتچين‏ها اين گالوکتچين گالات (EGCG) آنتي اکسيداني قوي در شرايط آزمايشگاهي و رايج ترين و فراوان ترين پلي فنول درچاي سبز است. با توجه به اينکه مطالعات انساني بيشتر برتأثيرات تمرينات هوازي و يا مقاومتي بر نيمروخ چربي متمرکز شده و همچنين تأثير تمرينات ترکيبي و مصرف چاي سبز بر نيمرخ ليپيدي تاکنون بررسي نشده است، از اين رو هدف تحقيق به خاطر بررسي اين موضوع و پاسخ به اين پرسش است که آيا چاي سبز به همراه تمرينات ترکيبي ( استقامتي + مقاومتي) مي تواند در کاهش نيمرخ چربي و همچنين کاهش وزن و بهبود ترکيب بدني مردان چاق مفيد باشد؟

1-3. ضرورت و اهميت تحقيق
با توجه به اثرات مفيد فعاليت‌هاي ورزشي بر کيفيت زندگي و نيز اثر مفيد ورزش در بيماري‌هايي از قبيل بيماري‌هاي قلبي – عروقي به نظر مي رسد تحقيقات در اين زمينه براي بررسي هرچه بيشتر تاثير ورزش ضروري مي‏باشد. از طرفي از آنجاي که تاثير تمرينات ترکيبي بر نيمرخ‏هاي ليپيدي کمتر بررسي شده، تحقيق در اين خصوص نيز از اهميت بالاي برخوردار است. همچنين با توجه به اينکه مکمل هاي طبيعي نسبت به مکمل‌هاي شيميايي اثرات جانبي کمتري دارند، ضرورت ايجاب مي‏كند تا تأثير تمرين ترکيبي و يکي از اين مکمل‏ها که به نظر مي رسد در زمينه کاهش چربي‏هاي خون اثرات مثبتي داشته باشد(چاي سبز) بررسي شود.
1-4. اهداف تحقيق
1-4-1. هدف کلي تحقيق
بررسي تأثير يک دوره تمرينات ترکيبي و مکمل چاي سبز بر نيمرخ چربي در مردان داراي اضافه وزن.
1-4-2. اهداف اختصاصي تحقيق
1. بررسي يک دوره تمرينات ترکيبي و مکمل چاي سبز بر تري گليسيريد مردان داراي اضافه وزن.
2. بررسي يک دوره تمرينات ترکيبي و مکمل چاي سبز برکلسترول تام مردان داراي اضافه وزن.
3. بررسي يک دوره تمرينات ترکيبي و مکمل چاي سبز بر LDL مردان داراي اضافه وزن.
4. بررسي يک دوره تمرينات ترکيبي و مکمل چاي سبز بر HDL مردان داراي اضافه وزن.
1-5. فرضيه‌ها‌ي تحقيق
1. يک دوره تمرينات ترکيبي و مکمل چاي سبز تري‏گليسيريد مردان داراي اضافه وزن و چاق تأثير معناداري دارد.
2. يک دوره تمرينات ترکيبي و مکمل چاي سبز برکلسترول تام مردان داراي اضافه وزن تأثير معني-داري دارد.
3. يک دوره تمرينات ترکيبي و مکمل چاي سبز بر LDL مردان داراي اضافه وزن تأثير معني داري دارد.
4. يک دوره تمرينات ترکيبي و مکمل چاي سبز بر HDL مردان داراي اضافه وزن تأثير معناداري دارد.
1-6. پيش فرض هاي تحقيق
براي کسب نتايج دقيق در تجزيه و تحليل آماري داده‏هاي تحقيق پيش فرض‏هاي زير در نظر گرفته شده است:
1. آزمودني‏ها در جلسات تمرين به طور منظم شرکت مي کنند.
2. تمام جلسات تمرين مطابق برنامه از پيش تعيين شده برگزار شد.
3. سعي شده از آزمون‏ها و وسايل اندازه گيري با اعتبار و روايي بالا استفاده شود.
4. شيوه تمريني هر دو گروه تمريني يکسان بود.
1-7. محدوديت هاي تحقيق
محدوديت‏هايي که در اين تحقيق وجود داشته را مي‏توان در دو قسمت شامل محدوديت‏هاي غير قابل کنترل و محدوديت‏هاي قابل کنترل طبقه بندي کرد که در ادامه آنها را بيان خواهيم کرد:
1-7-1. محدويت هاي خارج از کنترل محقق
1. ويژگي هاي ارثي و سازه هاي ژنتيکي آزمودني ها
2. ميزان و نوع فعاليت هاي روزمره آزمودني ها
3. عدم امكان كنترل وضعيت روحي و رواني آزمودني ها در هنگام اجراي فعاليت هاي تمريني
4. نحوه و روش تغذيه آزمودني هاي تحقيق، همچنين ميزان خواب، استراحت و نحوه سپري کردن اوقات فراغت از حيطه کنترل محقق خارج بوده است.
1-7-2. محدوديت هاي تحت کنترل محقق
1. غير ورزشکار بودن آزمودني‌ها با توجه به خصوصيات ظاهري و فيزيولوژيکي و عدم اجراي مداوم فعاليت‏هاي ورزشي به مدت يک سال.
2. برخورداري از سلامت نسبي و عدم ابتلا به بيماري‌هاي قلبي عروقي و عدم استفاده از دارو و دخانيات و … با توجه به سؤالات مطرح شده در پرسشنامه.
3. مکان، شرايط و ايمني وسايل برگزاري آزمون.
4. ميزان و نوع مکمل هاي مصرفي آزمودني ها.
5. اجراي مانور تست براي همه آزمودني ها توسط فرد محقق و متخصص انجام گرفته است.
6. در طول تحقيق، زمان انجام تست براي همه آزمودني ها يکسان بوده است.
7. قرارگيري افراد در يک دامنه سني کم و نزديک به هم.
8. دماي محيط تمرين.
9. تعداد هفته هاي تمرين و تعداد جلسات در هر هفته.
10. زمان و مدت برگزاري هر جلسه.
1-8. تعريف مفهومي و عملياتي اصطلاحات و واژه ها
در اين بخش واژه‏ها و اصطلاحات اصلي مورد استفاده در تحقيق بيان شده و توضيح مختصري در مورد هريک داده خواهد:
چاي سبز
در اين تحقيق منظور از مکمل چاي سبز مصرف 1 وعده چاي سبز (1 عدد کپسول 315 ميلي گرمي) بعد از نهار مي‏باشد.
تري گليسريد
شکل اصلي ذخيره چربي هستند و بيشترين اسيدهاي چرب آزادي را که به هنگام فعاليت اکسيده مي‌شوند تامين مي‌کنند.
کلسترول
کلسترول داراي 27 کربن و 4 حلقه در ساختمان خود مي‌ياشد. اين ماده ساختار استروئيدي داشته و ديگر استروئيدها نظير هورمونهاي استروئيدي از آن ساخته مي‌شوند.
LDL
حاوي 20 درصد پروتئين، 45 درصد تري گليسريد و 15-10 درصد کلسترول مي باشد.
HDL
حاوي 50 درصد پروتئين، 20-15 درصد کلسترول و 5 درصد تري گليسريد مي باشد. وظيفه بازگرداندن کلسترول از سطح خون به کبد را به عهده دارد.
مقدمه
اصلي ‌ترين نقش چاي سبز افزايش سوخت و ساز چربي مي باشد که اين باعث حفظ گلوکز خون، کاهش تري گليسريد و کلسترول مي‌شود.
تاثير تمرين بر سوخت و سازTG و TC به اثبات رسيده است که باعث کاهش سطوح استراحتي اين متغيرها مي شود.
2-1. ليپيدها (چربي ها(
ليپيدها شامل ترکيبات مختلف و نامتجانسي مي باشند که بيشتر از نظر خواص فيزيکي بويژه حلاليت با يکديگر مشابهت دارند. خاصيت اصلي و مشترک ليپيدها غير محلول بودن آنها در آب و محلول بودن در حلال هاي غير قطبي مانند استر، کلروفرم و بنزن است. بر مبناي يک چنين خواص مشترکي چربي-ها، روغن ها، استروئيدها، واکس ها و مشتقات آنها را مي توان در گروه ليپيدها جاي داد.
2-1-1. ماهيت چربي ها
مولکول چرب داراي همان عناصر ساختاري مولکول کربوهيدرات است با اين استثنا که پيوند اتم هاي ويژه به نحو چشمگيري متفاوت است؛ بويژه نسبت هيدروژن به اکسيژن به طور بارزي در ترکيب چربي بيشتر است (تغذيه). براي مثال چربي معروف تري پالميتين (تري پالميتوگليسرول) داراي فرمول شيميايي C51H98O6 مي باشد.
2-1-2. اهميت زيست پزشکي چربي ها
چربي ها به طور مستقيم و يا بصورت ذخيره اي در بافت چربي از منابع مهم انرژي زا محسوب مي-گردند. چربي ها در بافت هاي زير پوستي و همين طور در بافت هاي پوششي برخي اندام ها نقش يک لايه عايق حرارتي را بر عهده دارند. ليپيدهاي غير قطبي در طول اعصابي که آکسون آنها توسط يک غلاف ميلين پوشيده شده است به عنوان عايق الکتريکي عمل کرده و باعث انتشار سريع امواج خنثي کنندة قطبيت مي گردند. از پيوند چربي ها با پروتئين ها، ليپوپروتئين ها توليد مي شوند که از ترکيبات مهم سلول بوده، در ساختمان غشاء هاي سلول شرکت نموده، در داخل ميتوکندري ها وجود داشته و وظيفه و وظيفه نقل و انتقال چربي ها در جريان خون را نيز بر عهده دارند. درک بسياري از مسائل زيستي-پزشکي از جمله چاقي، اترواسکلروز، نقش اسيدهاي چرب غيراشباعي در تغذيه و سلامتي و سلامتي مستلزم شناخت دقيق خواص بيوشيمي ليپيدها مي باشد .
2-2. انواع چربي ها
چربي ها مي توانند براساس ساختمانشان طبقه بندي مي شوند. سه گروه اصلي چربي ها عبارتند از:
1- چربي هاي ساده 2- چربي هاي مرکب 3- چربي هاي مشتق .
2-2-1. چربي هاي ساده
چربي هاي ساده اغلب “چربي ها خنثي” ناميده مي شوند و بطور عمده شامل تري گليسريدها (تري اسيل گليسرول ها) هستند.
تري گليسريدها که فراوان ترين چربي بدن هستند، عمده ترين شکل ذخيره چربي در بدن (بيش از 95 درصد) را تشکيل مي دهند. اگرچه که کبد و عضلات اسکلتي حاوي ذخاير چربي قابل توجهي مي-باشند، اما بيشتر تري گليسريدها در سيتوپلاسم بافت سفيد چربي ذخيره مي شوند. مولکول تري گليسريد شامل ريشه سه کربنه گليسرول مي باشد که به سه مولکول اسيد چرب متصل است. گليسرول به خودي خود يک پيک چربي نيست، چون به آساني در آب حل مي شود. سه دسته اتم هاي زنجيره کربن متصل به مولکول گليسرول متصل اند که اصطلاحاً اسيدهاي چرب ناميده مي شوند. به هنگام اتصال گليسرول و اسيدهاي چرب با يکديگر براي ساختن مولکول تري گليسريد، سه مولکول آب تشکيل مي‏شود. بر عکس، طي هيدروليز ، وقتي مولکول چربي به اجزاي متشکل اش تجزيه مي شود سه مولکول آب به محل شکسته شدن مولکول چربي اضافه مي گردد .
همه اسيدهاي چرب شامل يک زنجيره خطي هيدروکربن و يک گروه انتهايي اسيد کربوکسيليک (COOH) مي باشند. اسيدهاي چرب ممکن است اشباع يا غيراشباع باشند است. دراسيدهاي چرب اشباع شده فقط پيوندهاي منفرد بين اتم هاي کربن وجود دارد و پيوندهاي باقيمانده با هيدروژن متصلند. مولکول اسيد چرب از اين جهت اشباع شده خوانده مي شوند که تا حد ممکن از نظر شيميايي اتم هاي هيدروژن دارد . چربي هاي اشباع معمولاً نيمه جامدند. منابع غذايي سرشار از چربي هاي اشباع شده عبارتند از: گوشت، زرده تخم مرغ و محصولات لبني. منابع گياهي سرشار از چربي هاي اشباع شده عبارتند از: روغن نارگيل، روغن خرما و مارگارين هيدروژنه.
اسيدهاي چربي که يک يا چند پيوند مضاعف در زنجيره کربن اصلي دارند به عنوان اسيد چرب اشباع نشده طبقه بندي شده اند. در اين حالت، پيوند مضاعف موجود در زنجيره کربن تعداد جايگاه هاي اتصال هيدروژن ممکن را کاهش داده، بدين ترتيب مولکول را با توجه به وضعيت هيدروژن، اشباع نشده گويند. چربي هاي مرتبط با منابع گياهي عموماً اشباع نشده بوده و در درجه حرارت معمولي اتاق به صورت مايع هستند. در صورتي که زنجيره کربن فقط يک پيوند مضاعف داشته باشند مانند زيتون و روغن بادام کوهي اسيد چرب را اشباع نشده منفرد گويند. اگر دو يا چند پيوند مضاعف در زنجيره کربن اصلي وجود داشته باشد مانند آفتابگردان، سويا و روغن ذرت، اسيد چرب را اشباع نشده چندتايي مي نامند .
2-2-2. چربي هاي مرکب
اگر چربي‏هاي خنثي با ديگر مواد شيميايي ترکيب شوند، چربي هاي مرکب ساخته مي شوند. گروه-هاي اصلي چربي هاي عبارتند از: گليکوليپدها، اسفنگوليپيدها، فسفوليپيدها و ليپوپروتئين ها.
گليکوليپدها، دي اسيل گليسرول (دي گليسريد) هايي هستند که در آنها گروه سوم هيدروکسيل ريشه گليسرول از راه يک اتصال گليکوزيدي با يک قند پيوند مي خورند. اسفنگوليپيدها، گليسرول ندارند و فراوان ترين آنها، اسفنگوميلين مي باشد که در گروه اصلي خود، فسفوکولين دارد. اسفنگوليپيدها و گليکوليپدها در غشاي سلولي (به ويژه به طور فراوان در بافت عصبي) يافت مي شوند و مقدار ذخيره-هاي آنها در بافت چربي چندان زياد نيست .
فسفوليپيدها شامل ترکيبي از يک يا چند مولکول اسيد چرب با اسيد فسفوريک و يک باز ازتي است. ساخته شدن اين چربي ها در همه ياخته ها صورت مي گيرد، هرچند بيشترشان در کبد ساخته مي شوند. فسفوليپيدها علاوه بر کمک به انسجام ساختاري ياخته در لخته شدن خون و در ساختمان روکش تارهاي عصبي اهميت زيادي دارند . ليپوپروتئين ها عمدتاً در کبد و خون تشکيل مي شوند و ترکيبي از تري اسيل گليسرول ها، فسفوليپيدها، کلسترول و پروتئين مي باشند: ليپوپروتئين ها شکل اصلي انتقال چربي در خون مي باشند. تشکيل ليپوپروتئين ها لازم است، چون تري گليسيريد تنها در آب نامحلول است. در ليپوپروتئين ها، وجود يک پوشش پروتئيني کمک مي کند تا ميزان محلوليت چربي افزايش يابد. ليپوپروتئين هاي پلاسما تراکم (چگالي) آنها طبقه بندي مي شوند. ليپوپروتئين ها با چگالي بالا (HDL) از کمترين مقدار کلسترول برخورارند و به نظر مي رسد در انتقال کلسترول از ديواره سرخرگ ها به کبد براي تبديل صفرا دخالت دارند. سپس صفرا به درون روده ترشح شده و از راه مدفوع دفع مي شود. ليپوپروتئين‏ها با چگالي کم (LDL) در شرايط معمولي 60 تا 80 درصد کل کلسترول پلاسما را حمل کرده و بيشترين ميل ترکيبي با ديواره سرخرگ ها را دارند رسوب کلسترول در ديواره سرخرگ ها سرانجام منجر به تکثير عضلات صاف آنها شده، فيبروبلاست ها را جذب مي کند و موجب پيشرفت انسداد رگ مي‏شود. اين تغييرات به ديواره آسيب رسانده و موجب تنگ شدن سرخر گ مي شود .
2-2-3. چربي هاي مشتق
اين دسته از چربي ها شامل موادي هستند که از چربي هاي ساده و مرکب ساده و مرکب مشتق شده اند. معروف ترين چربي مشتق شده کلسترول است. کلسترول در همه بافت ها وجود دارد و از طريق غذاها (کلسترول برون زاد) مصرف مي شود و يا در درون ياخته (کلسترول درون زاد) ساخته مي شود. حتي وقتي فردي به يک برنامه غذايي بدون کلسترول ادامه دهد، سرعت ساخته شدن کلسترول درون-زاد ممکن است از 5/0 تا 2 گرم در روز تغيير کند .
2-3. ليپوپروتئين هاي خون
ليپيدهاي پلاسما به شکل ترکيب با پروتئين تحت عنوان ليپوپروتئين‌ حمل مي‌شوند. ليپوپروتئين‌‌ها مولکول‌هاي درشتي هستند که ساختمان اين مولکول‌هاي درشت از ليپيدهاي چهارگانه مانند، تري گليسيريد، کلسترول استريفيه، فسفوليپيد و کلسترول آزاد و همچنين از پزوتئين‌هاي ويژه‌اي تحت عنوان آپوپروتئين تشکيل شده است.
ترکيبات تشکيل‌دهنده ليپوپروتئين‌ها
بطورکلي ساختمان ليپوپروتئين‌ها از دوقسمت ليپيد و پروتئين تشکيل شده است. ترکيبات ليپيدي شرکت کننده در ساختمان ليپوپروتئين‌ها عبارتند از: فسفوليپيد(PL)، تري گلسيريدTG، کلسترول استريفيه(CE) و کلسترول آزاد(CF)
تقسيم بندي ليپوپروتئين‌ها به اين قرار است که هر اندازه ميزان چربي بخصوص تري گلسيريد اين ذرات بيشتر باشد اين ذرات از لحاظ اندازه بزرگتر و از لحاظ وزن مخصوص کوچکتر مي شوند و برعکس هر چقدر پروتئين اين ذرات بيشتر باشد اين ذرات از لحاظ اندازه کوچکتر ولي ازنظر وزن مخصوص بزرگتر هستند.
ليپوپروتئين‌ها ازنظر دانسيته يا سنگيني به چهار دسته تقسيم مي‌شوند که از سبک به سنگين عبارتند از:
شيلوميکرون ها با دانسيته96/.
ليپوپروتئين با چگالي بسيار پائين (VLDL) و دانسيته‌ي برابر 006/1.
ليپوپروتئين‌ با چگالي پائين(LDL) و دانسيته‌ي برابر با 026/1.
ليپوپروتئين‌ با چگالي بالا(HDL) و دانسيته‌ي برابر با 21/1.
ليپوپروتئين‌ با چگالي بالا، عمدتاً داراي فسفوليپيد و آپوپروتئين‌هاي A1 و A2 و همچنين کلسترول مي‌باشد و دانسيته‌ي آن برابر با 21/1 است.HDL داراي دو زير شاخه‌ي ديگر مي‌باشد که عبارتند از HDL2 و HDL3 که HDL3 از HDL2 سنگين تر مي‌باشد.اين ماده در کبد سنتز شده سپس وارد جريان خون مي‌شود.HDL تازه سنتزشده بصورت صفحات ديسکي شکل هستند و فسفوليپيدهاي دو لايه تشکيل شده‌اند. کلسترول آزاد و آپوپروتئين‌ها در لابه لاي اين فسفوليپيدها وجود دارند، HDL سنتز شده در محيط خون تحت اثر آنزيم لستين کلسترول اسيل ترانسفراز با علامت اختصاريLCAT هستند. اين آنزيم يک اسيد چرب از روي لستين موجود در HDL برداشته و روي کلسترول‌هاي آزاد در ساختمان HDL تازه سنتز شده قرار مي‌دهد. ليپيدها با آب مخلوط نمي شود. درست مثل قطره اي روغن سرخ کردني روي آب قرارمي گيرد و با هم زدن با هم آب مخلوط نمي شوند. لذا، از آنجا که با هم ترکيب نمي‏شوند، راه هاي ديگري براي حرکت آنها در بدن بايد وجود داشته باشد. اين حرکت با اتصال ليپيدها به پروتئين هايي به نام آپوپروتئين (apo) انجام مي‏شود. بيش از 17 آپوليپوپروتئين گوناگون با نام هاي آپو AI، آپو AII، 48B، آپو 100B، و آپو a وجود دارند. اين ذره ها را از ان رو ليپوپروتئين مي-نامند که ترکيبي از ليپيد و پروتئين اند. ليپوپروتئين ها با خون و ساير مايعات بدن مخلوط مي شوند، از اين رو به راحتي در بدن جا به جا مي گردند. ذر ه هاي ليپوپروتئين حاوي کلسترول، تري گليسريدها، فسفوليپيدها، و برخي ديگر پروتئين هاست. چهار طبقه کلي ليپوپروتئين ها عبارتند از: شيلوميکرون ها، ليپوپروتئين بسيار کم چگالي (VLDL) ، ليپوپروتئين کم چگال (LDL)، ليپوپروتئين پر چگال (HDL) . همه ليپوپروتئين ها کم و بيش با بيماري هاي قلبي ارتباط دارند (جدول 1-1).
جدول2-1: ليپوپروتئين ها و خطر بيماري هاي قلبي
ليپيد يا ليپوپروتئينارتباط با بيماري قلبيشيلوميکرونافزايش خطرVLDLکم و بيش، افزايش خطرIDLکم و بيش، افزايش خطرLDLافزايش شديد خطرLp(a)افزايش شديد خطرHDLکاهش جدي خطرکلسترولکاهش جدي خطرتريگليسريدافزايش خطر
2-4. شيلوميکرون ها
هنگام هضم و جذب در روده تشکيل مي شوند و حامل هاي اصلي تري گليسريدها به شمار مي روند و چند ساعت بعد از صرف از غذا وارد خون مي شوند. اين دورة زماني را اغلب دورة پس جذبي مي نامند (دورة زماني بلافاصله بعد از خوردن غذا که تا چند ساعت بعد ادامه مي يابد). در حالت ناشتا، يا با شکم خالي، دست کم کمتر از ده ساعت شيلوميکروني در خون وجود ندارد، مگر آنکه فرد به بيماري نادر و ارثي پرشيلوميکروني مبتلا باشد. افزايش ميزان شيلوميکرون در حالت ناشتايي با افزايش خطر بيماري هاي قلبي ارتباط دارد .
2-5. ليپوپروتئين با چگالي خيلي کم (VLDL)
ليپوپروتئين هاي با چگالي خيلي کم حاوي 10 درصد پروتئين، 60-40 درصد تري گليسريد و 20-15 درصد کلسترول مي باشد(12). ذره هاي VLDL عمدتاً در کبد ساخته مي شوند و حامل هاي اصلي تري گليسريدهاي پس جذبي در همه بافت هاي بدن به شمار مي روند (دورة پس جذبي دورة زماني ويژه اي است که همه چربي هايي که از راه هضم وارد خون شده اند از آن خارج مي شوند. اين دورة هشت ساعت پس از صرف غذاست. ذره هاي VLDL پس از انتقال تري گليسريدهاي خود به عضلات و به بافت هاي چربي به LDL تبديل مي شود. افزايش مقادير VLDL در حالت ناشتايي، با افزايش خطر بيماري هاي قلبي ارتباط دارد.
2-6. ليپوپروتئين با چگالي کم (LDL)
حاوي 20 درصد پروتئين، 45 درصد تري گليسريد و 15-10 درصد کلسترول مي باشد(12). ذره هاي LDL بر اثر عمل ذره هاي VLDL ساخته مي شوند؛ فرايندي که مسير گيرنده هاي ليپوپروتئين کم چگال (LDL) نام دارد. آنزيم خوني VLDL را ذره هاي کوچک تري به نام ليپوپروتئين ليپاز تجزيه مي کند. در اين زمان، مقادير کمي از گليسريدها به درون بافت ها وارد مي شوند ( براي مثال، سلول هاي چربي، سلول هاي عضله). بخشي که در اين فرايند توليد مي شود ذرة LDL است که حامل اصلي کلسترول به همه بافت هاي بدن محسوب مي شوند. LDL کلسترول “بد” خوانده مي شود. LDL-C عامل قوي پيش بيني خطر بيماري هاي قلبي است.
2-7. LP (a)
تنها زير مجموعة LDL به شمار مي رود، زيرا حاوي آپوپروتئين (a) است. اين ذره از نظر شيميايي شبيه پلاسمينوزن است که پروتئين ديگر خون محسوب مي شود. از آنجايي که LP(a) از نظر شيميايي شبيه پلاسمينوزن استف از تجزيه شدن لخته خون جلوگيري مي کند. به طور کلي مقادير 20 تا 25 ميلي گرم در دسي ليتر (LP(a خون با افزايش خطر بيماري هاي قلبي زودرس ارتباط دارد. متاسفانه، (LP(a ارثي است و فقط با دارو درمان مي شود.
2-8. ليپوپروتئين با چگالي زياد (HDL)
حاوي 50 درصد پروتئين، 20-15 درصد کلسترول و 5 درصد تري گليسريد مي باشد. وظيفه بازگرداندن کلسترول از سطح خون به کبد را به عهده دارد. (با چسبيدن به LDL آن را از جدار عروق پاک مي کند). که يا در کبد به اسيدهاي صفرايي تبديل گرديده و يا مجدداً مورد استفاده قرار مي گيرد. HDL کلسترول”خوب” خوانده مي شود، چرا که محافظت از جدار عروق را به عهده دارد [24]. HDL رابطة معکوسي با بيماري هاي قلبي دارد. بنابراين، داشتن ميزان HDL-C بالا هدفي است که همه اشخاص بايد تلاش کنند بدان دست يابند.
2-9 تري گليسريدها
تري گليسريد شامل گليسرول بوده و هر مولکول گليسرول به وسيله‌ي 3 اسيد چرب استريفيه شده است. تري گليسريدها در ذخيره انرژي مهم بوده و حدود?95 بافت چربي ذخيره‌اي را تشکيل مي‌دهند. تري گليسريدها در رژيم غذايي چربي‌دار موجود بوده و در کبد و بافت چربي نيز سنتز مي‌شوند. در خون بيشتر به شکل شيلوميکرون (تري گليسريد رژيم غذايي) و VLDL (تري گليسريد اندوژن) حمل مي‌گردند. تري گليسريدها از 3 اسيد چرب و الکل گليسرول تسکيل يافته اند. بيشتر چربي بدن از تري‏گليسري ها تشکيل شده است. افزايش سطح تري گليسريدها به تنهايي نمي-تواند مشکل ساز گردد، اما از آنجايي که تري گليسريد بالا با HDL پايين، LDLبالا، چاقي و ديابت همراه است، بالا بودن سطح آن براي سلامتي مضر بوده و روند تصلب شرايين را تشديد و تسريع مي-کند. تري گليسريدها نيز يا از طريق غذا و يا توسط کبد توليد مي گردند. تري گليسريدها جذب شده توسط روده در بدن به اسيدهاي چرب تجزيه مي شوند، که در تأمين انرژي عضلات مصرف گرديده و يا توسط سلول هاي چربي جذب مي گردند و مجدداً به تري گليسريدها تبديل شده و براي تامين انرژي آتي ذخيره مي گردند.
2-10. کلسترول
کلسترول داراي 27 کربن و 4 حلقه در ساختمان خود مي‌ياشد. اين ماده ساختار استروئيدي داشته و ديگر استروئيدها نظير هورمونهاي استروئيدي از آن ساخته مي‌شوند. درپلاسما کلسترول به دو شکل وجود دارد. حدود دو سوم آن با اسيد چرب استريفيه شده- به شکل کلسترول استريفيه-و بقيه به شکل آزاد مي‌باشند. کلسترول در سنتز ويتامينD و اسيدهاي صفراوي بکار مي‌رود.(مثلا در ساخت اسيدکوليک و اسيد دزوکسي کوليک). نقش ديگر کلسترول اين است که در سنتز غشاء بکار گرفته مي‌شود. با وجود اين نقش اصلي کلسترول در پديده‌هاي مرضي بعنوان عامل در توليد گرفتگي شريان‌هاي حياتي در نتيجه ايجاد بيماري عروق مغزي، عروق کرونري و عروق محيطي است.
هضم و جذب کلسترول: کلسترول دو منشاء داخلي و خارجي دارد. کلسترول با منشاء داخلي از تجمع استيل کوآنزيمA حاصل مي‌شود. کلسترولي که در مواد غذايي وجود داردبصورت آزاد و استريفيه شده مي‌باشند. کلسترول استريفيه شده در روده توسط کلسترول استراز به اسيد چرب و کلسترول آزاد تجزيه مي‌شود. در داخل سلول‌هاي مخاط روده، کلسترول مجدداً با اسيدهاي چرب ترکيب شده، به شيلوميکرونها ملحق مي‌گردد.
شيلوميکرونها در خون تجزيه مي‌شوند و محتويات خود را رها مي‌کنند. کلسترول در جريان خون بطور عمده توسط LDL منتقل مي‌شود.LDL با گيرنده‌هاي کبدي ترکيب شده، به روش آندوسيتوز وارد سلول‌هاي کبدي مي‌گردد. کلسترول در کبد آزاد شده عمدتاً به اسيدهاي صفراوي تبديل مي‌گردد که وارد صفرا و سپس روده مي‌شود. کلسترول در قشر فوق کليه به هورمون‌هاي جنسي و در زير پوست به ويتامينD3 تبديل مي گردد. کلسترول ماده روغني نرمي است از دسته چربي ها يا ليپيدها. کلسترول در حد متعادل براي حفظ سلامتي لارم و ضروري است. اين ماده در همه ديوارها و غشاهاي سلول يافت مي شود. کلسترول در فرايند ساختن هورمون هاي جنسي و استروئيدي بدن مثل تستوسترون و استروژن همچنين براي توليد ويتامبن D ضروري است. کلسترول از دو منبع بدست مي آيد: يکي کبد که تقريباً 000/1 ميلي گرم کلسترول در روز توليد مي کند؛ و ديگري، غذايي که مي خوريم مثل تخم مرغ و محصولات لبنبي. ميوه ها و سبزيجات، غلات، آجيل (پسته و بادام)،



قیمت: تومان


پاسخ دهید