بررسي و مقايسه عوامل مؤثر بر استفاده از فناوري اطلاعات و ارتباطات در دانش آموزان و دبران مدارس پسرانه مقطع متوسطه شهرستان سرپل ذهاب در سال تحصيلي 89-88
مقدمه :
نظام آموزشي به ويژه دانشگاه در خلاء به رشد و توسعه دست نمي‌يابند. و به مانند ديگرنهادهاي اجتماعي تحت تأثير دنياي بيرون و محيط پيرامون دگرگون و متحول مي‌شوند. به عنوان مثال با تحولات تكنولوژيك و صنعتي شدن درماهيت و ساختار و فرايند برنامه‌هاي درسي و آموزشي نقش چشمگيري داشت، به همين منوال توسعة علوم كامپيوتر، گسترش شبكه‌هاي اطلاع‌رساني و فناوري‌هاي اطلاعات و ارتباطات به تدريج محتوي و ساختار آموزش و پيامد آن مشاغل مرتبط با علوم را در تحت تأثير قرار خواهد داد و همچنين با تأثيرگذاري بر مناسبات و روابط اجتماعي و انساني فضاي عمومي نهادهاي علمي و آموزشي را متأثر خواهد ساخت.
اين تغييرات در محتوي، ساختار و فرايندهاي آموزشي برخي نمايان شده‌اند و برخي در حال رخ دان و برخي در پرده‌اي از ابهام به سر مي‌برند. فارغ از آثار و پيامدهاي خوشايند ابتدا رابطه و تأثيرات متقابل ميان فناوري ارتباطات و اطلاات و نهاد علم به طور عام و نظام‌هاي آموزشي به طور خاص مورد بررسي قرار مي‌گيرد. ( کوثري ، 1387 : 12 )
انقلاب فناوري اطلاعات در طي سالهاي آتي با سرعت و شدت بيشتري رونق و گسترش خواهد يافت و شاهراه اطلاعاتي جهان قدرتمند‌تر و سرعت بيشتري خواهد يافت، ارتباطات تلفني همراه و قدرت سخت‌افزاري و نرم‌افزاري كامپيوتر كه افزايش خواهد يافت، ماهواره‌ها براي گردش سريع اطلاعات و بردن اطلاعات جهان تا لب پنجره‌هاي خانه‌هاي مردم قدرت و نوآوري‌هاي فزون‌تر و تحول‌زايي خواهند يافت و سيستم‌هاي چندرسانه‌اي تحقق عيني‌‌تري پيدا مي‌كنند و ارتباطات انسان در شبكه‌اي از تعاملات اجتماعي، فرهنگي، هنري و علمي در ساختار شبكه‌هاي مجازي رونق چشم‌گيري خواهند يافت، درساية اين تحولات و پيشرفت‌هاي فني و نرم‌افزاري اقتصاد جهاني و سرمايه‌داري نوين اطلاعاتي در قرن بيست‌ويكم گسترش مي‌يابد و در پي آن شبكه اكنون اشتغال را درهم مي‌كوبد. و فضاهاي كاملا متمايزي را پيش روي نيروي انساني تحصيلكرده و متخصص قرار خواهد داد.
در اين ميان نظام‌هاي آموزشي نيز در فضا، سازمان، برنامه‌ريزي مديريت و روابط انسان دچار تغييرات خواهند شد و از اين منظور رابطه و نسبت ميان نظام آموزشي با فناوري‌هاي جديد ارتباطات واطلاعات در آموزش و فراگيري مجازي خلاصه نخواهد شد، بلكه به مانند ديگر نهادهاي اجتماعي، نظام‌هاي آموزشي نيز در وجوه مختلف روابط انسان، فضاي كار، برنامه‌ريزي و مديريت دچار تغييراتي خواهند شد. كتابخانة كلاس درس، اجتماع علمي، روابط معلم و شاگرد و استاد و دانشجو، مديريت و برنامه‌ريزي دچار تحولاتي مي‌شوند كه آينده آنها را روشن خواهد ساخت. ( همان منبع ، 13 )
بيان مسئله :
“بسياري از متخصصان و صاحب‌نظران حوزه‌هاي علوم مختلف اينترنت را شبكه‌ي جهاني شبكه‌ها تعريف كرده‌اند. شبكه‌ي كه امكان ارتباط با يك‎ديگر و دسترسي به منابع اطلاعاتي را در سطح جهاني فراهم مي‌كند. پژوهش‎گران و نويسندگان زيادي معتقد به تاثير بالقوه و واقعي شبكه‌هاي الكترونيكي بر جنبه‌هاي مختلف رفتار و كردار انسان عصر حاضر مي‌‎باشند (آصفي‎‌زاده، 1385، 15).
در سال‌هاي اخير با رشد تصاعدي اينترنت، فرصتي كم‌نظير براي محققان و پژوهش‌گران براي جمع‌آوري سريع و گسترده اطلاعات در‌ زمينه‌هاي‌‌ گوناگون فراهم آمده است. هم اكنون اين وسيله‌ي ارتباطي، به‌‌خاطر افزايش استفاده و دسترسي تعداد زيادي از كاربران بالقوه در امر پژوهش امكانات و تسهيلات خاصي براي محققان و پژوهش‎گران فراهم كرده است. بنابراين به‌نظر مي‌رسد هرچه تعداد بيش‌تري از اعضاي هيئت‌ علمي و پژوهش‌گران به اينترنت دسترسي داشته باشند، اهميت آن در راستاي اجراي امر تحقيق و پژوهش افزايش مي‌يابد. در صورت استفاده صحيح و مقتضي، اينترنت تامين‌كننده‌ي يك مكانيسم سريع، مقرون به‌صرفه و كارا براي جمع‌آوري اطلاعات است.
شبكه‌ي اينترنت را مي‌توان يكي از مهم‌ترين منبع و ابزار براي انجام فعاليت‌هاي پژوهشي و علمي به‌شمار آورد، در واقع در شرايط كنوني پژوهش‌گران هر حوزه مي‌بايست به‌خوبي از شبكه‌‌ي اينترنت در حوزه‌ تخصصي خود، از دامنه و كاربرد آن‌ آگاهي داشته باشند. عدم آشنايي و استفاده از شبكه‌ي اينترنت به معناي ناديده‌ گرفتن پيشينه‌ي پژوهشي و احتمالاً دوباره‌كاري در فرايند پژوهش است. اهميت اين موضوع به ‌اندا‌زه‌ي است كه برخي پايگاه‌هاي اطلاعاتي كاربردي و مهم نظير مدلين، چكيده پايان‌نامه‌هاي دانشگاهي، پروانه‌ي ثبت اختراع آمريكا و اروپا، پايگاه اطلاعاتي اريک و غيره هم ‎اكنون از طريق شبكه جهاني وب قابل دسترس مي‌باشند.
به نظر مي‎رسد هدف اصلي دسترسي رايگان چنين پايگاه‌هاي اطلاعاتي از سوي عرضه‌كنندگان و توليدكنندگان آن، كمك به ارتقا سطح تحقيقات و نيز جلوگيري از دوباره‌كاري در فرايند فعاليت‌هاي علمي و پژوهشي در سراسر جهان مي‎باشد (پژوهشنامه اطلاع‌رساني، 1380، 10).
امروزه‌ شبكه‌ي جهاني وب، يكي از مهم‌ترين محمل‌هاي اطلاعاتي براي دسترسي به پايگاه‌هاي اطلاعاتي رايگان و غير رايگان به‌شمار مي‌آيد. تقريباً كليه ناشران برجسته پايگاه اطلاعاتي نظيرسيلور ، پلاترو بوکر كه در گذشته محصولات خود را بر روي ديسك فشرده عرضه مي‌كردند، هم‌اينك محيط وب را به‌منزله‎‌ي بهترين بستر براي ارائه‌ي پايگاه هاي اطلاعاتي خود مورد توجه قرار داده‌اند (همان منبع، 2).
كامپيوتر و اينترنت ادعاي ساده كردن ، آسان كردن ، و در نتيجه ارضاء كننده تر كردن زندگي ما را دارند . به طور فيزيكي و رواني در طول قرن ها به بسياري از رفتار ها و اصول پايبند و وابسته شده اند ، اين الگو گريز ناپذيرمنعكس كننده يك مزيت علي است بلكه از يك الگو هدايت شده و براي استفاده تشكيل شده است كه دائماً در حال گسترش است به طوري كه زندگي ما به خصوص كودكان و نوجوانان اثر منفي مي گذارد حالات ارتباطي تلاشي براي ايجاد رابطه موجودات انساني ديگر هستند هر نوع ارتباطي از جمله اينترنت شامل ايجاد يك تجربه شبه واقعي در روابط بين شخصي است در هر حال سوال اينجاست كه روابط مجازي از طريق اينترنت چگونه مشابه و بهتر از روابط واقعي هستند ؟
آيا اين يك رفتار صحيح روان شناختي و اجتماعي است كه با شخص به گپ اينترنتي نمود ؟ دارندگان اينترنت خانگي اغلب فشارهاي استرس درمان را پس از استفاده كردن از كامپيوتر تجربه مي نمايند كاربران با تجربه ممكن است بهتر از عهده تكنيك ها بر آيند ، اما استفاده از اينترنت مشكلاتي را بوجود مي آورد چرا كه برنامه ها اغلب بنحوي تاثير گذارده در زمان زيادي براي بر طرف نمودن خطاهاي كامپيوتري مورد نياز مي باشند اينترنت افراد را بيشتر به يكديگر نزديك مي سازد خواه اينكه دريافت كننده اين را بخواهد يا نخواهد . ( ژان استوترل ، 1998، 41 )
اهميت و ضرورت پژوهش
اينترنت به‌عنوان فضايي جديد براي بسط فعاليت‌هاي تجاري، نقل و انتقالات مالي، بازاريابي و ابزاري براي جستجوي مصرف کنندگان مورد توجه واقع شد. هيچکس تصور نمي‌کرد که روزي جنبه اجتماعي آن به‌صورت کاربرد اصلي اينترنت درآيد. قوه محرکه اين امر، نيازي عميق و برآمده از جامعه براي پيدا کردن يا ايجاد جمعي همدل و همنوا است که اهداف و آرمان‌ها و انگيزه‌ها و عواطف مشترک يا شبيه به هم داشته باشند. اين چنين گروهي را در اصطلاح علوم اجتماعي “اجتماع” مي‌خوانند. در فضاي اينترنت گروه‌هايي اين چنيني را “اجتماعات آنلاين” مي‌نامند. اما طنز جالب اين است که بر اساس فرض‌هاي اوليه درباره‌ي اثرات اجتماعي اينترنت، اين ابزار باعث محدود کردن بيشتر افراد به روابط غير شخصي و گريز آنها از ارتباط رودررو مي‌شود. برذاساس اين فرض اينترنت نابود کننده‌ي اجتماعات است اما، شواهد زيادي براي رد اين فرض وجود دارد. مثلاً ثابت شده که اين فرض درباره‌ي اکثريت وسيعي از کاربران اينترنتي در ايالات متحده نادرست است.( افتخار زاده ، 1380 : 358 )
امروزه نقش اينترنت در زندگي اجتماعي و در عرصه هاي علمي و فني امكان ناپذير است و در برنامه ريزي توسعه ، اجتماعي ، فرهنگي ، اقتصاي ، جايگاه ويژه اي به فن آوري اطلاعات داده است . اينترنت موجب كاهش فاصله طبقاتي شده است.و در فضاي مجازي پايگاه اجتماعي جديدي به كاربران اعطا مي كند ، و حتي تفاوت هاي جنسيتي را نيز كاهش مي دهد . افزايش توانايي اعمال قدرت ، همگن سازي ، سليقه ها نزديكي خواستها و انتقادات افراد افزايش مشاركت اجتماعي ، گذراندن اوقات فراغت و ورود به مفاهيم جديد زندگي روزمره امكان برقراري ارتباط ، اطلاع از اخبارو رويدادهاي جهان تبادل فرهنگي دستيابي به اطلاعات ، افزايش ميزان آ گاهي عمومي و غيره و…. مزاياي عمده كاركردهاي قابل توجه گسترش استفاده از ارتباطات اينترنتي به كا ميرود ، آثار اجتماعي و رواني مانند اعتياد به مواد مخدر ، اكس ، سيگار ، اعتياد به اينترنت در بين كودكان و نوجوانان نيز با علائمي چون افزايش نوسانات اخلاقي ، سخن نگفتن باديگران ، قطع روابط اجتماعي ، كم خوابي ، نگراني و استرس در كنار ضعف بينايي همراه است كودكان و نوجوانان كه به اينترنت وابستگي دارند در حقيقت به آن معتاد هستند ، براي ارضاي خود ساعت هاي متوالي بدون وقفه روي خط باقي مي مانند و هر زماني كه امكان دسترسي به اينترنت را نداشته باشند دچار فكر كردن و خيال پردازي مي كنند . وقتي كه يك نوجوان در محيط خانواده معتاد به استفاده از اينترنت باشد فرصت فرد هر روز بيشتر از گذشته از نظر عاطفي و رواني با ساير افاد خانواده فاصله بگيرد و به تنهايي خود و استفاده از تضعيف كرده يا آن را از دست بدهد . وقتي دو فرد مجازي در يك فضاي مجازي كنار هم قرار مي گيرند بدون اينكه از شرايط اجتماعي ، فرهنگي ، مذهبي ، خانوادگي ، فردي ، هم باخبر باشند.ميتوانند شكاف هاي بين خود را به سادگي كاهش دهند در اين زمينه به طور نسبي ، فقير و غني ، دختر و پسر ، جوان و ميانسال مي توانند دو دوست مجازي هم در اينترنت باشند و با يكديگر ارتباط برقرار كنند . اگر گناهي نبود به طور حتم چنين دوستيها و روابطي ايجاد نمي شد.
تغييرات در جامعه باعث ايجاد نيازهاي جديد در افراد ميشود و آموزش در زمره اين نيازها به شمار مي رود و فناوريهاي اطلاعات نقش حياتي و مهمي در اين زمينه ايفا مي‌كنند. در صورتيكه به سواد رايانه‌اي عموم افراد توجه نشود فن‌آوري اطلاعات به هيچ‌وجه توسعه نخواهد يافت.
رايانه‌ها بعنوان ابزارهاي مناسب، موجب آماده كردن دانش آموزان ودبيران براي پذيرش تغيير و تحول فناوريهاي آموزش و وسيله‌اي بالقوه براي خودآموزي و خودرهبري دانش آموزان و موجب افزايش بازدهي آموزش و تقويت عملكرد دانش آموزان و دبيران مي‌گردند( جمشيدي ، 1388 : 31 )
با توجه به تجارب آموزش فناوري در كشورهاي پيشرفته و سابقه تحقيقها و بررسيهاي انجام شده در دنيا از يكسو، و از سوي ديگر با توجه به لزوم بازنگري مفهوم نوين آموزش متناسب با نيازهاي جديد دبيران و دانش آموزان انجام اين تحقيق، به منظور تعيين سرفصلهاي نوين آموزش استفاده از رايانه بعنوان يكي از متداولترين ابزارهاي فناوري اطلاعات ضروري مي‌باشد.( همان منبع ، 59 )
دو عامل باعث مي شوند كه كودكان و نوجوانان تسلط بيشتري بر دنياي فن آوري و ديجيتال داشته باشند : اول اينكه در اين دوره يادگيري كامپيوتر به مسئله اي ضروري بدل شده است و بدون داشتن تسلط كافي بر كامپيوتر ، اينترنت كار و زندگي امكان پذير نيست . دوم اينكه كودكان و نوجوانان نسبت به افراد ميانسال از اشتياق و جرأات بيشتري براي كنجكاوي در كامپيوتر و اينترنت برخورداند و راحت تر با پندارها و باورها كنار مي آيند . هنوز بسياري از خانواده هاي كه امكان دسترسي به اينترنت را براي فرزندان خود فراهم كرده اند ، تصور صحيحي از خطرات اين موضوع ندارند علت اين امر ناآگاهي خانواده از تهديدات بالقوه اينترنت است تهديدي كه از طرف وب متوجه وضعيت فرهنگي خانواده هاست كه بسياري از كاربران را اسير خود مي سازد جذابيت هاي خاص اينترنت باعث مي شود تا نوجوانان مجذوب آن شده ساعت ها وقت خود را پاي كامپيوتر بگذارند اين مسئله باعث مي شود تا نوجوانان از ديگر فعاليت هاي اجتماعي باز بمانند . سايت هاي غير اخلاقي امروزه به يك معضل جدي در اينترنت بدل شده است اين سايت ها با ارائه مطالب و تصاوير غير اخلاقي و مستهجن سلامت رواني جوامع را در خطر قرار داده است . ( ژان استوترل ، 1998، 41 )
اتاق ها محل مناسبي براي ملاقات گفتگو با نوجوانان در سراسر جهان است اما سوء استفاده هاي زيادي از سوي افراد شياد در اين اتاق ها صورت مي گيرد ، از جمله آنها مي توانند به ارائه اطلاعات نادرست ، سوء استفاده از اطلاعات ديگران ، به دام انداختن نوجوانان و سوء‌استفاده از آنان از طريق برقراري ارتباط آنان و گذاشتن قرار ملاقات اشاره كرد .
در اينترنت مجازي در سطح بوده و از عمق برخوردار نيست اين نوع ارتباط فاقد مشخصه هاي مانند مجاورت ، اثرگذاري و تبديل اطلاعات درباره بافت اجتماعي است اينترنت مي تواند در حالي كه انسان را از نظر الكترونيكي به هم پيوند مي دهد از طريق ايجاد و توهم همبستگي با تكنولوژي به هم پيوند دهد از طريق ايجاد و توهم و با تكنولوژي اطلاعاتي ارتباط چهره با انسانهاي ديگر را قطع كند و اين امر باعث كاهش روابط انساني و همبستگي خواهد شد .امروزه نقش اينترنت در زندگي اجتماعي و در عرصه هاي علمي و فني اجتناب ناپذير است و در برنامه ريزي توسعه ، اجتماعي ، فرهنگي ، اقتصاي ، جايگاه ويژه اي به فن آوري اطلاعات داده است . اينترنت موجب كاهش فاصله طبقاتي شده است.و در فضاي مجازي پايگاه اجتماعي جديدي به كاربران اعطا مي كند ، و حتي تفاوت هاي جنسيتي را نيز كاهش مي دهد . افزايش توانايي اعمال قدرت ، همگن سازي ، سليقه ها نزديكي خواستها و انتقادات افراد افزايش مشاركت اجتماعي ، گذراندن اوقات فراغت و ورود به مفاهيم جديد زندگي روزمره امكان برقراري ارتباط ، اطلاع از اخبارو رويدادهاي جهان تبادل فرهنگي دستيابي به اطلاعات ، افزايش ميزان آ گاهي عمومي و غيره و…. مزاياي عمده كاركردهاي قابل توجه گسترش استفاده از ارتباطات اينترنتي به كا ميرود ، آثار اجتماعي و رواني مانند اعتياد به مواد مخدر ، اكس ، سيگار ، اعتياد به اينترنت در بين كودكان و نوجوانان نيز با علائمي چون افزايش نوسانات اخلاقي ، سخن نگفتن باديگران ، قطع روابط اجتماعي ، كم خوابي ، نگراني و استرس در كنار ضعف بينايي همراه است كودكان و نوجوانان كه به اينترنت وابستگي دارند در حقيقت به آن معتاد هستند ، براي ارضاي خود ساعت هاي متوالي بدون وقفه روي خط باقي مي مانند و هر زماني كه امكان دسترسي به اينترنت را نداشته باشند دچار فكر كردن و خيال پردازي مي كنند . وقتي كه يك نوجوان در محيط خانواده معتاد به استفاده از اينترنت باشد فرصت فرد هر روز بيشتر از گذشته از نظر عاطفي و رواني با ساير افاد خانواده فاصله بگيرد و به تنهايي خود و استفاده از تضعيف كرده يا آن را از دست بدهد . وقتي دو فرد مجازي در يك فضاي مجازي كنار هم قرار مي گيرند بدون اينكه از شرايط اجتماعي ، فرهنگي ، مذهبي ، خانوادگي ، فردي ، هم باخبر باشند.ميتوانند شكاف هاي بين خود را به سادگي كاهش دهند در اين زمينه به طور نسبي ، فقير و غني ، دختر و پسر ، جوان و ميانسال مي توانند دو دوست مجازي هم در اينترنت باشند و با يكديگر ارتباط برقرار كنند . اگر گناهي نبود به طور حتم چنين دوستيها و روابطي ايجاد نمي شد.
اهداف پژوهش :
هدف اصلي : بررسي و مقايسه عوامل مؤثر بر استفاده از فناوري اطلاعات و ارتباطات بر دانش آموزان – دبيران مدارس پسرانه مقطع متوسطه شهرستان سرپل ذهاب سال تحصيلي 88- 89
اهداف جزئي :
1- تعيين عوامل مؤثر بر استفاده از فناوري اطلاعات توسط دانش آموزان
2- تعيين عوامل مؤثر بر استفاده از فناوري اطلعات توسط دبيران
3- مقايسه عوامل مؤثر بر استفاده از فناوري اطلاعات در دانش آموزان نسبت به دبيران
4-
“سوالهاي تحقيق”
سوالهاي پژوهش عبارتند از :
1- بين آشنايي دانش آموزان – دبيران با رايانه و كاربردهاي آن رابطه وجود دارد ؟
2- ميزان استفاده از ICT در دانش آموزان و دبيران چقدر است ؟
3- آيا بين امکانات موجود ICT و ميزان استفاده از ICT رابطه وجود دارد ؟
4- آيا بين سواد ICT وميزان استفاده از ICT رابطه وجود دارد ؟
5- آيا بين انتظارات دبيران و استفاده از ICT رابطه وجود دارد ؟
فرضيات تحقيق :
1- بين آشنايي دانش آموزان و دبيران با رايانه و اينترنت و ميزان استفاده از فناوري اطلاعات و ارتباطات رابطه وجود دارد .
2- بين امکانات موجود ICT و ميزان استفاده از ICTرابطه وجود دارد .
3- بين سواد ICT و ميزان استفاده از ICT رابطه وجود دارد .
4- بين انتظارات دبيران و استفاده از ICTرابطه وجود دارد .
5- ميزان استفاده از فناوري اطلاعات در دبيران از دانش آموزان بيشتر است ؟
تعريف عملياتي متغيرها :
متغير مستقل : به متغيري گفته مي شود كه از طريق آن متغير وابسته تعيين يا پيش بيني مي شود و به آن متغير محرك يا درون داد گفته مي شود .
متغير مستقل : امکانات ، انتظارات دبيران ، سواد ICT
متغير وابسته : به متغيري گفته مي شود كه شاهد يا اندازه گيري مي شود تا تاثير آن متغير مستقل بر آن معلوم شود .
متغيروابسته : ميزان استفاده از ICT
امکانات : وسايل و تجهيزاتي مرتبط با فناوري اطلاعات از قبيل کامپيوتر و غيره که در دسترس دانش آموزان و دبيران قرار دارد و توسط پرسشنامه محقق ساخته بدست مي آيد .
ميزان استفاده ICT : منظور اين است که دانش آموزان و دبيران چه مدت ، چگونه و به چه ميزاني يعني چند ساعت در روز از ICT استفاده مي کنند که توسط پرسشنامه محقق ساخته بدست مي آيد.
نيازهاي مطالعاتي : منظور از نيازهاي مطالعاتي اين است که دانشجويان در مطالعاتشان نياز به استفاده از ICT پيدا مي کنند يا نه که توسط پرسشنامه محقق ساخته بدست مي آيد .
فصل دوم
مباني نظري پژوهش

فناوري (تكنولوژي) چيست؟
يراي فناوري مفاهيم و معاني زيادي وجود دارد ولي بطور خلاصه به چند مورد از آنها اشاره مي كنيم.
1- فناوري عبارت است از كاربرد غلوم در صنايع با استفاده از رويه ها و مطالعات منظم و جهت دار.
2- تكنولوژي از دولغت يوناني تي چن (مهارت) وليگا (علم) به معني علم و دانش تشكيل شده است.
اطلاعات چيست؟
مطابق تعريف واژه نامه اي-ال-اي اطلاعت عبارت است از تمام ايده ها، واقعيت ها، كارهاي خلاقانه ذهني كه به صورت رسمي يا غير رسمي و به هر حالتي ثبت،منتشر ،و يا توزيع گرديده، كه ممكن است به صورت مستند يا غير مستند باشند.
در فرهنگ انفورماتيك، اطلاعات به هر مجموعه از عناصر ديجيتال حروفي يا نمادي كه داراي مفهوم آشكار و مشخصي باشد و بتواند در معرض پردازش اتوماتيك قرار گيرد :
فناوري اطلاعات شاخه اي از فناوري است كه با استفاده از سخت افزار ، نرم افزار و شبكه افزار مطالعه و كاربرده داده و پردازش آنها را در زمينه ذخيره سازي، دستكاري،انتقال، مديريت و كنترل داده هاي خودكار امكان پذير مي سازد. ( ابراهيمي ، 1387 ، 47 )
فناوري اطلاعات و ارتباطات شامل سه مولفه است : 1- فناوري 2- اطلاعات 3- ارتباطات
فناوري و اطلاعات را تعريف كرديم ولي ارتباطات چيست؟
ارتباطات فرايندي است كه ارگانيسم ها را به هم پيوند مي دهد. اين ارگانيسم ممكن از روزنامه و مشتريان آن، يا كشور و خدمات پستي و سيستم تلفن آن اشاره داشته باشد.
دو واژه فناوري اطلاعات و فناوري اطلاعات و ارتباطات از يك مفهوم تشكيل شده اند و معمولا بجايي يكديگر استفاده مي شوند اگر چه در منابع اطلاعات كشور آمريكا معمولا از فناوري اطلاعات و در منابع اروپايي از فناوري اطلاعات و ارتباطات استفاده ميشود.
امروزه بهره گيري از فناوري اطلاعات ، تشكيل جوامع نويني را نويد ميدهد كه از آن به نام جامعه اطلاعاتي ياد مي كنند.جامعه اطلاعاتي بشر را به عصر جديدي وارد كرده است كه درآن ابعاد مكاني و زماني كم رنگ و تعاملات انساني پيش از پيش تقويت مي شود فناوري اطلاعات به عنوان محور چنين جامعه اي در مقايسه با فناوري مولد جوامع صنعتي است از ويژگي هاي خاصي برخوردار است( همان منبع ، 48 )
عوامل موثر بر توسعه فناوري اطلاعات
در رشد و توسعه فناوري اطلاعات عواملي مختلفي دخيل بوده اند كه عبارت انداز:
1- رشد فناوري ريزپردازندها و كوچك شدن ابعاد آنها//
بعد از ساخت نخستين كامپيوتر كه به اندازه يك فروشگاه بود، شايد كمتر كسي تصور مي كرد كه شرايط علمي و صنعتي توليد آن،باعث مي گردد كه روي ميز هر منزلي يك كامپيوتر يافت شود در سال 1972 ريزپردازنده 8008 كه حدود 100 ترانزيستور در آن بكار رفته بود تحولي در كنترل به وجود آورد كه و به تدريج ريز پردازنده هاي جديد پا به عرصه وجود گذاشته اند بطوري كه با وردود كامپيوتر هاي نسل پنتيوم در سال 1989 كه از ريز پردازنده، 8048 در آن استفاده شده بود پيش از 100000 هزار ترانزيستور در آن استفاده شده بود و به ترتيب در كامپيوتر پنتيوم 2 و پنتيوم 3 اين تعداد به حدود 10000000 و بيشتر از 10000000 ميليون ريز پردازنده رسيد .
2- كاهش بهاي كامپيوترها : نيز از مهمترين عوامل رشد فناوري اطلاعات است اگر چنين كاهشي در قيمت آن اتفاق نمي افتاد كاربردهاي اجتماعي مبتني بر شبكه رشد نمي كرد و استفاده از اين فناوري بسيار تاثير گذار، و محدود به سازمانها و شركت هاي ثروتمند مي بود.
3- گسترش استفاده از كامپيوتر : به طوري كه تعدا د كامپيوتر هاي شخصي به ازاي هر 100 نفر در ايتاليا 57 دستگاه و در نروژ 112 دستگاه مي باشد . ( مظفري ، عاطفي ، 1386 ، 122 )
4- توسعه هاي شبكه هاي ارتباطي :
بسياري از كاربرهاي كامپيوتر مانند خريد الكترونيكي و مبادله اطلاعات منوط به توسعه سيستم هاي ارتباطي بين انها است به طور مثال مي توان گفت كه تعداد مشتركان تلفن ثابت در سال 1995 حدود 650 ميليون نفر بوده. و تعدادمشتركان تلفن همراه در همين سال به كمتر از 100 ميليون نفر مي رسيد. اما اين تعداد در سال 2005 ميلادي به 1200 ميليون نفر در تلفن ثابت و 1800 ميليون نفر در تلفن همراه رسيد .
5- سرعت رشد اينترنت :
رشد فناوري ارتباطي بدون ارتباط كامپيوتر به يكديگر و ايجاد شبكه اي بزرگ و جهاني به نام اينترنت كاربرد ان را محدود مي كرد لكن عطش بشر براي داشتن ارتباطي بدون محدوديت مكاني و زماني رشد سريع اينترنت را رقم زد. به دليل خصايل ممتاز محيط اينترنت ،ضريب نفوذ آن بيشتر از همه رسانه ها بوده است به گونه كه مي توان گفت تلفن در طي 74سال، راديو در طي 38 سال ، تلويزيون در طي 13 سال و شبكه كابلي در طي 10 سال به 50 ميليون كاربر دست يافته اند و اينترنت به تنهايي در طي 4 سال به50 ميليون كاربر دست يافت . ( احساني بصيرت ، 1386 ، 121 )
تاثير فناوري اطلاعات بر اقتصاد و تجارت
فناوري اطلاعات در زمينه هاي مختلف اقتصادي تاثير شگرف خواهد گذاشت . از نظر اشتغال توسعه اين فناوري موجب ايجاد مشاغل جديد با كيفيتي نو و برتر است . به عنوان مثال در استراليا نرخ رشد شاغلان در اين بخش در فاصله سالهاي 1996 تا 2000 بيش از 30% بوده است . در ايرلند اين نرخ برابر 18% و در فاصله سالهاي 92 تا 99 مي باشد و متوسط سهم اشتغال فناوري اطلاعات , ارتباطات در 15 كشور عضو اتحاديه اروپا برابر 9.3 درصد بوده است از طرف ديگر با توجه به اينكه استفاده از فناوري اطلاعات موجب افزايش سود و بهبود وعيت صنايع مي گردد لذا باعث افزايش توليد ناخالص داخلي نيز خواهد بود همچنين از اواسط دهه 90 نشانه هاي از افزايش بهرهوري حاصل از كاربرد فناوري اطلاعات در آمار ديده شده است. ( نك نژاديان ، 1387 : 38 )
اين همه حكايت از تاثير مثبت فناوري طلاعات بر اقتصاد دارد قطع نظر از اين دستاوردها ي اقتصادي فناوري اطلاعات استفاده از اين فناوري ساختار هاي اقتصادي جوامع را به وسوي اقتصاد ديجيتالي يا اقتصاد شبكه اي سوق مي دهد.
اقتصاد ديجيتالي
امروزه فناوري اطلاعات و ارتباطات به عنوان يكي از زمينه هاي نوين به سرعت تاثير گذاري بر اقتصاد است .
در اقتصاد جديد كه مبتني بر شبكه هاي كامپيوتري است محيط كسب كار در حال تبيل شدن به محيطي ديجيتالي است . چنين اقتصادي را با عنوان زير نام مي برند .1. اقتصاد ديجيتالي 2. اينترنتي 3. مبتني بر شبكه 4. مبتني بر وب 5. اقتصاد جديد ( همان منبع ، 58 )
به صورت ساده مي توان گفت اقتصاد ديجيتال به اقتصادي مي توان گفت كه قصمت اعظم آن بر پايه فناوري ديجيتال شامل شبكه هاي ارتباطي ، كامپيوتر ها ، نرم افزارها، و ساير فناوري هاي اطلاعاتي است. ( کيانگ و چي ، 2008 ، 19 )
مولفه اكو سيستم اقتصاد ديجيتالي
واژه اقتصاد ديجيتالي گويايي يك تحول اقتصادي است ، تحولي كه در كليه مولفه هاي اقتصادي همچون محصولات ، مصرف كنندگان ، فوشندگان ، واسطه ها، خدمات پشتيباني ، بازار و فرايند هاي آن موثر خواهد بود ( همان منبع ، 21 )
ويژگي هاي فناوري اطلاعات
يكي از ويژگيهاي مهمي كه پديده فناوري اطلاعات و ارتباطات از آن برخوردار است ،‌اينست كه باعث مي‌شود ارتباط انسان با انسان ، همچنين انسان با محيط تسهيل يافته و ارتقاء يابد . فناوري اطلاعات و ارتباطات به دليل قدرت تحول‌پذيري و توانايي برقراري ارتباط پويا كه مي‌تواند با دانش‌آموزان داشته باشد ، از نقش مهمي در انتقال دانش برخوردار است . درباره تاثير فناوري اطلاعات و ارتباطات درحوزه تعليم و تربيت دو ديدگاه وجود دارد . رويكرد اول كه به رويكرد اصلاح‌گرا نام گرفته ، براين باور است كه اثر فناوريهاي جديد ( اطلاعات و ارتباطات ) بر آموزش و پرورش تدريجي بوده و اين پديده باعث مي‌شود كه آموزش به شيوه سنتي ، تنها به گونه‌اي كارآمدترانجام شود . بعبارت ديگر ICT باعث تسريع اصلاحات در آموزش و پرورش مي‌شود . در كنار اين رويكرد ، رويكرد تحول‌گرا مطرح است كه معتقد به تحول‌زايي ICT در آموزش و پرورش مي‌باشد و بر اين باور است كه فناوري اطلاعات و ارتباطات ، ابزارها و حتي خط‌مشي‌ها و اهداف تعليم و تربيت را به صورت اساسي تغيير داده و متحول مي‌كند . اين مقاله تلاش دارد با بيان نقش فناوري اطلاعات و ارتباطات در حوزه تعليم و تربيت ، به بررسي تاثير اين پديده بر روي برنامه درسي بپردازد . ( سكاييان ، 1385 ، 96 )
برنامه درسي را مي‌توان دستور كار آموزش دانست بكارگيري فناوري اطلاعات و ارتباطات در برنامه درسي فوايد فراواني به همراه دارد . از جمله اينكه امكان بهره‌گيري از يك برنامه درسي تلفيقي را براي معلم و دانش‌آموزان فراهم مي‌آورد . اين نوع برنامه درسي ، بيش از آنكه بخواهد دانش معيني را به دانش‌آموزان القاء كند ، زمينه‌اي را فراهم مي‌كند كه از طريق آن امكان شكوفايي قابليتهاي فردي دانش‌آموزان و گسترش تجربه‌هاي فردي و مستقل آنها افزايش مي‌يابد ( ماهنامه تخصصي IT ، 1388 ، 41 )
عصر حاضر كه عصر تغيير از جامعه صنعتي به جامعه فراصنعتي يا جامعه اطلاعاتي لقب گرفته است ، طبيعي است كه اطلاعات ، دانش و آگاهي بعنوان اساسي‌ترين دارائيها براي انسانها و جوامع بشري بحساب آيد . رشد و گسترش فناوري اطلاعات و ارتباطات(ICT) در جامعه امروز به حدي سرعت گرفته است كه ميزان توجه به آنرا بعنوان مهمترين شاخص توسعه‌يافتگي براي كشورهاي در حال توسعه در نظر گرفته‌اند ، و معتقدند كه عصر حاضر ، دنياي متفاوتي خواهد بود كه راهبري آنرا فناوري اطلاعات برعهده خواهد داشت . ويژگي مهمي كه پديده فناوري اطلاعات از آن برخوردار است اينست كه باعث مي‌شود ارتباط انسان با انسان و همچنين انسان با محيط تسهيل يافته و ارتقا يابد . فناوري اطلاعات به دليل تحول‌پذيري و قدرت تاثير فراواني كه در رشد آموزشي ، فرهنگي ، اقتصادي، امنيت ملي ،‌جهاني شدن و تعديل مشكلات اطلاع‌رساني سنتي دارد ، يكي از پويا‌ترين و بحث‌انگيزترين رشته‌هاي علم و فناوري محسوب مي‌شود . البته اين نكته را نيز نبايد از نظر دور داشت كه فناوري اطلاعات(IT) به دليل ويژگيهاي خاصي كه از آنها برخوردار است ، همواره مورد سوءاستفاده‌هايي نيز قرار گرفته است كه اين سوءاستفاده‌ها ، سؤتعبيرهايي را در زمينه بكارگيري از اين پديده موجب شده است . با اين وجود بايد به اين مسئله اعتراف كرد كه فناوري اطلاعاتي داراي قابليتهاي فراواني به منظور انتقال دانش ، تسهيل ارتباطات و تعاملات و سرعت بخشيدن به روند رو به رشد توسعه دانش و اطلاعات مي‌باشد كه البته همه اينها در صورت بهره‌گيري صحيح از اين پديده امكان‌پذير است . ( همان منبع ، 42 )
ماهيت فناوري اطلاعات و ارتباطات
فناوري اطلاعات ، واسطه‌اي است كه امكان بيان طيف گسترده‌اي از اطلاعات ، انديشه‌ها ، مفاهيم ، و پيام‌ها را فراهم مي‌كند . اين پديده به دليل برخورداري از ويژگيهاي متفاوت ، داراي تعاريف گوناگوني است.
فناوري اطلاعات به مجموعه‌اي از ابزار و روشها اطلاق مي‌شود كه به نحوي اطلاعات را در اشكال مختلف جمع‌آوري ، ذخيره ، بازيابي ، پردازش و توزيع مي‌كند . فناوري اطلاعات در جهت گسترش توانمنديهاي انديشه انسان تكوين يافته است1 . اصطلاح فناوري اطلاعات را مي‌توان از دو ديدگاه مورد مشاهده قرار داد . از ديدگاه اول ، اصطلاح فناوري اطلاعات براي توصيف فنوني بكار مي‌رود كه ما را در ضبط ، ذخيره‌سازي، پردازش ، بازاريابي ، انتقال و دريافت اطلاعات ياري مي‌كند . از ديدگاه دوم، فناوري اطلاعات به مجموعه‌اي از ابزارها و روش‌ها گفته مي‌شود كه امكان توليد ، پردازش و عرضه‌ي اطلاعات را براي كاربر انساني فراهم مي‏آورد.
همچنين فناوري را مي‌توان بعنوان يك فعاليت هدفمند بشري دانست كه براي طراحي و ساخت محصولات مختلف از آن بهره گرفته شده و نوع خاصي از دانش اطلاعاتي كه فناوري براي حل مسأله علمي به صورتي علمي به كار مي‌برد ، فناوري اطلاعات گفته مي‌شود . ( زماني ، 1388 ، 56 )
فناوري اطلاعات به دليل تحول‌پذيري و قدرت تاثير فراواني كه در رشد اقتصادي ، اجتماعي ، امنيت ملي ، جهاني شدن2 و تعديل مشكلات اطلاع‌رساني سنتي دارد ، يكي از پوياترين و بحث‌انگيزترين رشته‌هاي علم و فناوري محسوب مي‌شود . اهميت اين پديده در حدي است كه آنرا ” همانند محور و مركز مجموعه‌اي از فعاليت‌هاي هدايت شده دانسته‎اند كه كنترل مديريت ، بهره‌وري ، توليد ، آموزش و ارتقاي يك سيستم را با يك مركزيت از به عهده دارد.”3 تعريف كرده‌اند در جاي ديگر و با افقي بالاتر در تعريف فناوري اطلاعات آورده شده است كه : فناوري اطلاعات بيشتر يك استراتژي ،‌انديشه ، فكر و ابزار در حوزه انسانها است كه با نوآوري همراه مي‌باشد .
در كنار تعاريفي كه اين پديده را با نگاهي مثبت نگريسته‌اند بايد توجه شود كه آن از محدوديتهائي نيز برخوردار است . قرار گرفتن ويژگيهائي همچون شمول مفاهيم عمومي ، پيچيدگي ، سرعت ، رشد ، مقياس‌هاي تعيين‌پذيري و در عين حال انعطاف‌پذيري و … نشان دهنده برخي محدوديتهاي فناوري اطلاعات هستند كه در بهره‌گيري از آن نمي‌توان اين محدويتها را از نظر دور داشت . ( جاويدان ، 1386 : 134 )
فناوري اطلاعات و ارتباطات در حوزه تعليم و تربيت
فناوري اطلاعات و ارتباطات (ICT) را مي‌توان به باراني تشبيه كرد كه اگر در جاي مناسب ببارد مي‌توان باعث رويش و زنده شدن طبيعت شود ولي در صورتي كه در جاي نامناسب ببارد مي‌تواند سبب جاري شدن سيل يا منشاء شكل‌گيري باتلاق شود . ورود اين پديده به حوزه تعليم و تربيت نيز خالي از اين دو نقش نيست . بنابراين لازم است به اين نكته توجه شود كه پيش از فراهم كردن امكان آميختگي اين دو مقوله بايد زمينه‌سازي فرهنگي ـ علمي مناسب براي آن صورت گيرد . ( مرادي ور ، 1387 ، 51 )
اگر اساس تعليم وتربيت انتقال دانش و آگاهي است و دانش نيز چيزي جز اطلاعات شناخته شده نمي‌باشد ، پس لازم است براي انتقال اطلاعات به مهارتهاي مناسب براي اين منظور توجه كرد . فناوري اطلاعات و ارتباطات در طي زماني كوتاه ، توانسته است به يكي از اجزاي اساسي تشكيل‌دهندة جوامع مدرن تبديل شود بگونه‌اي كه در بسياري از كشورها به موازات خواندن ، نوشتن و حساب كردن ، درك فناوري اطلاعات و ارتباطات و تسلط بر مهارتها و مفاهيم پايه فناوري اطلاعات و ارتباطات به عنوان بخشي از هسته مركزي آموزش و پرورش اين جوامع مورد توجه قرار گرفته است . ( خواجويي ، 1385 : 211 )
در حوزه تعليم و تربيت، فناوريهاي اطلاعات و ارتباطات مجموعه وسايل و تركيبات به كارگيري كامپيوتر و برقراري ارتباط است كه به اشكال مختلف معلمان، دانش‎آموزان، فرايند يادگيري و گستره بالايي از فعاليتهاي آموزشي را مورد حمايت قرار مي‎دهند.( همان منبع‌، 213 )
رويكردها :
به طور كلي درباره تاثير ورود فناوري اطلاعات و ارتباطات در حوزه تعليم وتربيت دو ديدگاه وجود دارد. در اين‏باره مي‌توان به گستره‌اي از آراء اشاره كرد كه همه آنها به اين نكته قائلند كه : اثر فناوري‌هاي جديد بر آموزش و پرورش ، تدريجي است و اين اثر سبب مي‌شود كه آموزش به شيوه سنتي به گونه‌اي كارآمدتر انجام شود . بر اين اساس ICT باعث تسريع اطلاعات در آموزش و پرورش مي‌شود. ( رويكرد اصلاح‌گرا ) در كنار اين رويكرد ، رويكرد ديگري وجود دارد كه معتقد به تحول‏زايي ICT در آموزش و پرورش بوده و بر اين باور است كه فناوريهاي جديد، ابزارها و حتي اهداف تعليم و تربيت را به صورت اساسي تغيير داده و آنها را متحول مي‌كند ( رويكرد تحول گرا ). از جمله كساني كه ديدگاه اصلاح‌گرانه ICT را پذيرفته‌اند ، مي‌توان به ماسون اشاره كرد . او تاريخ شكل‌گيري فناوري جديد را تاريخ يك انقلاب ناكام مي‌داند و ايده تحول بنيادي آموزش و پرورش بر اثر فناوري‌هاي جديد را رد مي‌كند . به عبارت ديگر او معتقد است كه فناوريهاي جديد فرايند تعليم وتربيت را تسريع مي‌كند و نه متحول . در مقابل راست در ديدگاه تحول‌گرانه خود ، معتقد است كه فناوري اطلاعات و ارتباطات بر مرزهاي ساختاري نظام آموزشي سنتي فائق آمده است . در اين رابطه بيگم و گرين5 نيز معتقدند كه ورود فناوري جديد به مدارس و محيطهاي آموزشي ، صرفاً منجر به كارآمد كردن روش انتقال دانش نشده ، بلكه موجب خلق زمينه‌هاي جديد اجتماعي ( و اطلاعاتي ) براي يادگيري شده است. همچنين رزنيك به سه ديدگاه درباره اينترنت (بعنوان جزئي از فناوري اطلاعات و ارتباطات) اشاره مي‎كند به زعم او عده‎اي اينترنت را به عنوان يك راه و روش جديدي براي آموزش مي‎دانند. (در اينجا با تأكيد بر رويكرد تحول گرايي ICI در آموزش و پرورش، اعتقاد بر اينست كه اينترنت، فرايند آموزش را متحول كرده و اهداف آموزشي و متناسب با آن روشهاي آموزش را تغيير مي‎دهد.
عده‎اي ديگر اينترنت را بعنوان يك پايگاه اطلاعاتي وسيع مي‎دانند كه براي دانش‎آموزان فرصت كشف كردن را فراهم مي‎آورد. (اين ديدگاه با تأكيد بر دو رويكرد تحول‏گرانه و اصلاح‏گرانه ICI در آموزش و پرورش، اينترنت را ابزاري مي‎داند كه بوسيله آن دانش‎آموزان امكان خودآموزي و خودمحوري را به دست مي‎آورد و در نتيجه آن امكان كشف پديده‎هاي علمي،براي آنها فراهم مي‎شود.
عده‎اي نيز آنرا بعنوان يك رسانه جديد مي‎بينند كه فرصت جديد را براي دانش‎آموزان به منظور بحث و گفتگو، مشاركت و همكاري بر روي ساخت‎ها و موضوعات علمي فراهم مي‎آورد. (اين ديدگاه با تأكيد بر رويكرد اصلاح گرانه ICI در آموزش و پرورش، معتقد بر اينست كه اينترنت، سبب مي‎شود كه آموزش به همان شيوه سنتي ولي با ابزاري جديد كه فرصت‎هاي مناسب‎تري را براي دانش‎آموزان فراهم مي‎كند، انجام پذيرد ( رزنيک ، 1996 : 120 و 121 )
بنابر آنچه گفته شد، توجه به اين نكته حائز اهميت است كه در جهان امروز و با وضعيتي كه بر اثر حركت بسوي دهكده جهاني بوجود آمده است ، ديگر رويه‌هاي سنتي انتقال دانش از طريق متن ،‌ ورقه ، تمرين و مانند آنها نمي‌تواند توجه جواناني را كه در جهان اشباع شده از رسانه‌ها بسر مي‌برند را به خود معطوف كند . به نظر ضروري مي‌رسد كه عناصر اصلي نظامهاي آموزشي بويژه معلمان در معرض تحولات آموزشي متناسب با پيشرفتهاي جهان امروز قرار گيرند و آگاهي بيشتري از قابليت فناوري‌هاي جديد بيابند و به موازات آن راهبردهايي طرح شود كه به ورود فناوري‌هاي جديد به كلاسها و محيطهاي آموزشي، منجر به آموزش و يادگيري بهتر شود . و در عمل باعث شود كه نقش معلم به عنوان منبع قدرت كه اطلاعات در انحصار اوست از بين برود . و نقش او از ناشر اطلاعات به نقش تسهيل‌كننده فرايند كسب اطلاعات تغيير يابد . به موازات تغييراتي كه در عناصر نظام آموزشي در نتيجه ورود فناوري اطلاعات به وجود مي‌آيد ، تغييرات در سطح مدارس نيز قابل توجه است. در اين رابطه به هشت تغيير اساسي مي‌توان اشاره كرد : ( زماني ، 1386 : 29 )
-1. تغيير در بصيرت افراد درون مدرسه : بصيرت به آرزوها و آرمانهاي افراد درون مدرسه و درون نظام آموزشي به عنوان يك كل اشاره دارد . با ورود فناوريهاي جديد به مدرسه ، رسالت‌ها شفاف‌تر مي‌شود و مبناي روشن‌تري را براي تصميم‌گيري فراهم مي‌كنند . بيان واضح و روشن رسالتها به اعضاي جامعه يادگيري اين امكان را مي‌دهد تا آرمانهاي مدرسه را براي آينده و اقدام موزون و هماهنگ به طور مناسب‌تري تجسم نمايند .
2. -تغيير در فلسفه يادگيري و پداگوژي : نحوه تعامل معلمان و دانش‌آموزان و نحوه ادارة مدرسه براي يادگيري، بخشي از فلسفه يادگيري و پداگوژي مدرسه است . با ورود فناوري اطلاعات و ارتباطات به



قیمت: تومان


پاسخ دهید